Аркадий Сергеевич Осташев — терең реалисттик пландагы сүрөтчү
Кыргызстандагы эстампдык графикадагы жаңы тенденциялар 50-60-жылдарда жана 70-жылдарда республикадагы искусствого келген сүрөтчүлөрдүн чыгармачылыгы менен байланыштуу. Бул сүрөтчүлөрдүн катарында А. Осташев, М. Оморкулов, В. Гладков, Р. Нудель, А. Турумбеков, Е. Кузовкин, А. Шубин, А. Мисюрев, Б. Джумабаев, И. Бульба, В. Максимов, М. Ахмедов, Б. Кошоев бар, алардын көпчүлүгү өзгөчө устаттар катары калыптанган.
Кыргыз эстампынын өнүгүшүнө көрүнүктүү салым кошкон Аркадий Сергеевич Осташев — терең реалисттик пландагы сүрөтчү, искусствонун социалдык-психологиялык проблемаларына так кызыгуусу менен белгилүү. Осташевдин бардык чыгармачылыгына мугалими А. Ф. Пахомовдун искусствосу таасир эткен, бул анын натуралык иштерге болгон урмат-сыйында, адамдын ички дүйнөсүнө кызыгуусунда жана реалисттик искусствонун классикалык традицияларына болгон мамилесинде көрүнөт.
Кыйын мотивдерди байкоодогу курчтугу, резьбанын жандуулугу жана ар түрдүүлүгү «Базар» (1961) аттуу линогравюралар сериясында жана жанрдык мүнөзү боюнча «Папа-студент» (1961), «Экзамен алдында» (1962), «Улан барат» (1962), «Туурда» (1984) аттуу гравюраларда белгиленген. Осташевдин жанрдык мотивдерге болгон кызыгуусу, мүнөздүү нерселерди байкоо жөндөмү чоң социалдык пландагы темаларга болгон жакындыгы менен айкалышып, өткөн жана азыркы жөнүндө ой жүгүртүүгө мүмкүнчүлүк берет.
Л. Ильина сыяктуу Осташев да Ч. Айтматовдун чыгармачылыгында сунушталган идеяларды терең кабыл алган, анын образдарына терең эмоционалдык таасир алган. «Биринчи мугалим» повестинин таасиринен «30-жылдар» аттуу триптих пайда болгон. Борбордук барак «Ликбез» атайын жогорку баага ээ болуп, сынчылар тарабынан мындай деп белгиленген: «Бардык каармандардын образдары жашоодо чындыкка жакын жана типтүү. Композициядагы кийимдер, позалар, пейзаж, натюрморт сыяктуу деталдар этнографиялык тактыкта сүрөттөлгөн, бирок бул өзүнчө максатка айланбайт. Бул барак монументалдык чыгарма катары чечилген. Адамдар тобунун тышкы статикалуу көрүнүшү ар бир каарманды ички психологиялык байлык менен айкалыштырууда, композициянын кылдат ойлонулушу, кеңири штрих, силуэттердин тактыгы, психологиялык жана портреттик адам образдары — булардын бардыгы сүрөтчүнүн жетилген чеберчилигин көрсөтөт».
60-жылдардын аягында Осташев ушул эле техникада «40-жылдар» (1968) жана «20-жылдар» (1969) аттуу эки триптих түзгөн, аларда Кыргызстандагы Совет бийлигинин калыптанышына жана Улуу Ата Мекендик согушка болгон ойлорун чагылдырган. Алардын ичинде кеңири документалдык жана адабий материал колдонулган.
«По Ошу» (1965-1968) циклында Осташев 60-жылдардын эски азиялык шаарынын өзгөчө образы жана түсүн берген, анда ошол учурда эски жана жаңы контрасттуу түрдө айкалышкан. «Эски Ошто», «Ош курулууда», «Ош базары», «Ошто мечит», «Мектепке» аттуу гравюраларда биринчи натуралык эскиздер композицияларга трансформацияланган, ар түрдүү жанрдык, архитектуралык жана пейзаждык мотивдердин так сүрөттөлүшү менен кызыктуу — чыгыш кийимдериндеги адамдар, эшектер, дувалдар, глинобиттик үйлөр, чыгыш базары, заманбап имараттар, унаалар, жүк крандары... Бардыгында — жашоонун жаңылануусунун күчөп жаткан ритми.
Изилдөөчүлөр белгилегендей, Осташевди «адамдын жеке өзгөчөлүгүндөгү чыгармачылык башталышы — активдүүлүк, адамдын ой жүгүртүүсүнүн натыйжалуулугу» кызыктырат. Бул сапат сүрөтчүнүн портрет жанрына болгон кызыгуусун шарттаган. 60-жылдардын эстампдык портреттик композициялары галереясында ал Рембрандттын, Достоевскийдин, Пушкиндын, Гоголдун, Некрасовдун, Азияны изилдөөчүлөр Пржевальскийдин жана Семенов-Тян-Шанскийдин, жазуучу Ч. Айтматовдун, сүрөтчүлөр А. Игнатьевдин, Б. Бурлиндин, А. Каменскийдин образдарын жараткан. Алардын эң мыктысы өз чыгармачылык дүйнөсү, өз убагы жана эли менен тыгыз байланышта болгон терең образдарды көрсөтөт. «Рембрандт» (1961) психологиялык портрети өзгөчө таасирдүү, анда улуу сүрөтчү колунда шам менен өз картиналарына терең карап турат. Петербургдун XIX кылымындагы кысымдуу атмосферада «Достоевский» (1962) сүрөттөлгөн. Пушкиндын көп пландуу образы, композициялардын бүтүндөй галереясында көрсөтүлгөн («Пушкин Яропольцте», 1965; «Дуел алдында», 1962; «Көктөбө», 1966).
Некрасов жана Ч. Айтматов Россиялык жана кыргыз пейзаждарынын фонуна сүрөттөлгөн. Портреттик композицияларда чөйрөнү, жанрдык жана пейзаждык мотивдерди сүрөттөө аркылуу сүрөтчү адамдын өз доорундагы мүнөзүн тереңдетет.
Осташевдин акыркы жылдардагы маанилүү иши «М. В. Фрунзе в Туркестане» (1984) аттуу гравюралар триптихи болуп саналат. «Жердеш менен сүйлөшүү», «Торгоолдук станциядагы митинг», «Туркестандын кумдарында» барактарында Кыргызстандын белгилүү туулуп-өскөн уулунун образы адамдар менен жандуу байланышта көрсөтүлгөн. Композициялардын каарманнары индивидуалдаштырылган, тарыхый тактыкта сүрөттөлгөн. «Базар» (1961), «Полиграфисттер» (1967), «20-жылдарда Кыргызстанда» (1979), «Ош 20-жылдарда» (1980) линогравюралар сериялары маанилүү.
Дагы окуңуз:
Абдылдаев Талайбек Табылдиевич — медициналык илимдердин доктуру
Абдылдаев Талайбек Табылдиевич (1962), медициналык илимдердин доктуру (1997)...
Алдашев Алмаз Абдулхаевич (1953)
Алдашев Алмаз Абдулхаевич (1953), биология боюнча доктор (1999), профессор, Кыргыз Республикасынын...