Иранда нааразылык билдиргендер баалардын өсүшүнө жана жашоо деңгээлиндин начарлашына каршы чыгышууда. Нааразылык акциялары ири шаарларды каптап, бир нече күндөн бери уланууда, өлкөнүн жогорку лидерин кызматтан кетирүү талабын коюп жатышат. Массалык маалымат каражаттары нааразылык билдиргендер арасында алтыдан кем эмес курмандык бар экенин билдирүүдө. АКШнын президенти Дональд Трамп, Ирандын жетекчилигин активдүү сынга алып, эгер бийлик нааразылык билдиргендерге каршы аракеттерин улантса, кийинки аралашуулар болушу мүмкүн экенин билдирди.
Нааразылыктардын себеби өткөн жылдын аягында жергиликтүү реалдын долларга карата курсу кескин төмөндөп, гиперинфляциянын пайда болушу болду. Чыныгы алмашуу курсу доллар үчүн 1,4 миллион иран реалын түздү, ал эми Борбордук банк тарабынан белгиленген расмий курс кыйла төмөн. Экономикалык кризистин фонуна каршы Борбордук банктын башчысы кызматтан кетти, бул соодагерлердин көчөгө чыгышына алып келди, кийинчерээк башка шаарлардын тургундары да кошулду.
Расмий статистика боюнча, декабрь айында инфляция өткөн жылдын ушул мезгилине карата 42% түздү. Дары-дармектер жана медициналык товарлардын баасы 50% га, азык-түлүк баасы 70% га өстү.
Fars маалымат агенттиги полиция менен кагылышуулардан алты адамдын курман болгондугу тууралуу маалымдады, ал эми мамлекеттик маалымат каражаттары күч кызматкерлеринин арасында курмандыктар жана Ислам революциясынын коргоочуларынын арасында жабыркагандар тууралуу билдирүүдө.
Нааразылык билдиргендер экономикалык жана саясий талаптарды коюп жатышат. Эң популярдуу ураандардан бири — "Газа да, Ливан да жок, менин жашоом — Иран үчүн" — мамлекеттин тышкы саясатындагы жогорку чыгымдарга нааразычылыкты билдирет. 2020-жылга карата АКШнын Мамлекеттик департаментинин маалыматы боюнча, Иран ХАМАС террордук уюмуна жүздөгөн миллион доллар бөлүп жатат. Ошондой эле, The Wall Street Journal маалымдагандай, Тегеран 2023-жылдын 7-октябрында массалык өлтүрүүлөрдү уюштурган жоокерлерди даярдоодо жардам көрсөткөн.
Учурдагы окуялар өлкөдө акыркы үч жылда болгон эң ири нааразылык акциялары болуп саналат. 2022-жылы Махса Амининин хиджабды туура кийбегендиги үчүн кармалып, каза болушунан кийин нааразылыктар башталган.
Дональд Трамп нааразылык билдиргендерге каршы зомбулук уланса, аралашууга убада берди.
АКШнын президенти Вашингтон Тегеран тынчтык акцияларынын катышуучуларына каршы күч колдонсо, аралашууга даяр экенин белгиледи. Трамп, Америка Кошмо Штаттары "ирандык нааразылык билдиргендерге жардам берүүгө даяр" экенин Truth Social социалдык тармагында билдирди.
Трамп Иран режиминин эң катуу сынчыларынын бири катары белгилүү. 2025-жылдын июнь айында АКШ Ирандын ядролук программасы менен байланышкан объектилерге сокку урган.
Трамптын коркутууларына жооп кылып, ирандык бийликтер АКШны нааразылыктарды козутууда айыпташты. Улуттук коопсуздук боюнча Жогорку кеңештин катчысы Али Лариджани Трамптын билдирүүсүн айыптап, АКШнын Ирандын ички иштерине аралашуусу региондо каоско алып келерин жана АКШнын кызыкчылыктарына каршы келерин эскертти. Ирандын жогорку лидери Али Хаменеи аралашуу "жооп чараларына" алып келерин кошумчалады.
Источник: Эл аралык Франция радиосу
