Норвегияда жайгашкан Iran Human Rights (IHR) уюмунун маалыматына ылайык, Ирандын коопсуздук күчтөрүнүн репрессияларынын натыйжасында 648ден кем эмес нааразычылык билдирген адам өлтүрүлгөн. Ошол эле учурда, топ курмандыктардын чыныгы саны кыйла жогору болушу мүмкүн экенин эскертет.
Батыштын айыптоосу
Франциянын президенти Эммануэль Макрон Ирандын нааразычылык билдиргендерине каршы «мамлекеттик зомбулукту» айыптады, «негизги эркиндиктерге болгон урмат – универсалдуу талап» экенин белгиледи. Германиянын канцлери Фридрих Мерц да Ирандын «жараксыз» зомбулугуна байланыштуу айыптоо билдирди, аны алсыздык белгилери катары атады.
Германия Ислам революциясынын коргоочулар корпусун ЕБнин терроризмге каршы санкциялар тизмесине киргизүүнү талап кылууну улантууда, деп билдирди тышкы иштер министрлигинин өкүлү. Улуу Британиянын тышкы иштер министри Иветт Купер зомбулук менен репрессияларды токтотууга чакырып, адам укуктарын урматтоонун зарылдыгын баса белгиледи.
Европа Союзунун өкүлү Ануар Эль-Ануни Европалык Союз нааразычылык билдирүүлөрүн катаал басууну эске алып, жаңы санкцияларды киргизүү мүмкүнчүлүгүн карап жатканын билдирди.
Нааразычылыктар 28-декабрда Тегеранда иран валютасы риалдын кескин төмөндөшүнөн кийин башталды. Алар тез арада өлкөнүн бардык аймактарына жайылды, демонстранттар режимди алмаштырууну талап кыла башташты, бул 1979-жылдагы Ислам революциясынан бери теократия үчүн эң олуттуу чакырыктардан бири болуп калды. Кээ бир нааразычылык билдиргендер бийликке каршы ураандарды кыйкырып, аятолла Али Хаменейдин сүрөттөрүн өрттөштү.
Нааразычылыктарга жооп катары өкмөт Ислам республикасын колдогон жалпы улуттук митингдерди уюштурду. Тегерандын Революция аянтында миңдеген адамдар улуттук желектерди кармап, «бузулуулардын» курмандыктары үчүн дуба кылып турушту. Мамлекеттин жогорку лидери аятолла Хаменей бул иш-чараларды АКШга «эскертүү» катары атады, америкалыктарды кийлигишүүнү токтотууга чакырып.
Иран парламентинин спикери Мохаммад Багер Галибаф нааразычылыктарга жоопту «террорчуларга каршы согуш» деп атап, Иран «төрт фронтто согуш жүргүзүп жатканын» баса белгиледи. Ал Иран АКШнын мүмкүн болгон аскердик аракеттерине жоопсуз калбай турганын кошумчалады.
Дональд Трамп, өз кезегинде, Иран менен кызматташкан өлкөлөрдүн Америка Кошмо Штаттары менен болгон бардык операцияларына 25% бажы төлөөгө милдеттүү болорун билдирди. Трамп ошондой эле анын буйругу акыркы жана аткарууга милдеттүү экенин белгиледи.
Ирандын бийликтери нааразычылык билдиргендердин мүлкүн конфискациялоо жана келтирилген зыян үчүн компенсация төлөө зарылдыгын жарыялады. Иран ошондой эле АКШнын аскердик кийлигишүүсү болгон учурда анын коммерциялык деңиз транспорту мыйзамдуу максатка айлануусу мүмкүн экенин эскертти.
Парламенттин спикери Галибаф, эгер АКШнын аскердик аракеттери болсо, максаттар америкалык аскердик объектилер гана эмес, Израиль да болорун кошумчалады, Ирандын жооп кайтаруучу аракеттери мыйзамдуу өзүн-өзү коргоо катары эсептелинерин баса белгиледи.
