Эксперттик-аналитикалык, гуманитардык жана илимий-билим берүү тармагындагы кызматташтык Кыргызстан менен Кытайдын ортосундагы мамилелерде негизги роль ойнойт. Бул өз ара аракеттенүү эки өлкөнүн элдеринин жакшы түшүнүшүнө жардам берет. Иш-чаранын катышуучуларына Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы Арслан Койчиев, КНУнун ректору профессор Догдурбек Чонтоев, Кыргызстандагы Кытай элчилигинин элчиси Лю Цзянпин, Кытай коомдук илимдер академиясынын президенти Гао Сян, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрагасынын орун басары Карим Ханджеза жана Кыргыз Республикасынын илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министри Гульзат Исаматова сөз сүйлөштү. Эки өлкөнүн илимпоздору жана эксперттери биргелешкен өнүгүү жана өз ара байланыштарды тереңдетүү боюнча ойлорун бөлүшүштү.
Карим Ханджеза Ж. Баласагын атындагы университеттин илимий-билим берүү борбору жана кыргыз-кытай кызматташтыгын өнүктүрүү үчүн билим алмашуу аянтчасы катары маанилүү роль ойной турганын белгиледи.
- Биз кытайлык кесиптештер менен түзүлгөн ишенимдүү мамилелерди жана биздин өлкөлөрдүн ортосундагы суверендик теңдик принциптерине негизделген өз ара аракеттенүүнү жогору баалайбыз, - деди Ханджеза. – 4- пленумда кабыл алынган чечимдер кыргыз тарап үчүн кызыгуу жаратат жана баалуу аналитикалык жана практикалык тажрыйба болуп саналат.
- Биздин өлкөлөрдүн ортосундагы эксперттик, илимий жана аналитикалык диалог салмактуу чечимдерди кабыл алууга жана өз ара түшүнүүнү тереңдетүүгө жардам берет, - деп кошумчалады ЖКнын төрагасынын орун басары. - Бүгүнкү брифинг пикир алмашуу жана ишенимди бекемдөө, ошондой эле кыргыз-кытай кызматташтыгын тереңдетүүгө багытталган жаңы демилгелерди талкуулоо үчүн натыйжалуу платформа болот деп ишенебиз.
Гао Сян, өз кезегинде, өткөн жылы эки өлкөнүн лидерлеринин жолугушуусунда академия Кыргыз Республикасынын президентинин алдындагы Стратегиялык демилгелер улуттук институту менен меморандумга кол койгонун, бул стратегиялык өнөктөштүктү тереңдетүүгө жардам берерин билдирди. Кыргызстан учурда 2030-жылга чейин улуттук өнүктүрүү планын активдүү ишке ашырууда, туруктуу өнүгүүгө умтулуп жатат.
- Кытай Кыргызстан үчүн ишенимдүү дос жана өнөктөш болот, биздин кызматташтык планыбызды ишке ашырууга даяр, - деди КАОНдун президенти.
Гао Сян ошондой эле 4- пленумда кабыл алынган чечимдердин уникалдуулугун белгилеп, алардын өлкөнү башкаруу жана өнүктүрүү үчүн маанилүү экенин айтты.
- Узак мөөнөттүү пландарды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу – бул КПКнын маанилүү тажрыйбасы, ал Кытайдын модернизациясындагы көрүнүктүү жетишкендиктерге жардам берди. КПК тарабынан системалуу түрдө ишке ашырылган беш жылдык пландар институттук артыкчылыктарды түзүп, негизги милдеттерди аткарууга ресурстарды топтоого мүмкүндүк берет, - деди ал.
Гао Сян келечектеги 15-чи беш жылдык план (2026-2030-жылдар) чечүүчү болоорун, анткени өлкө социалисттик модернизацияны жетишүү үчүн ар кандай багыттарда өз позицияларын бекемдөөгө умтулуп жатканын белгиледи.
Ал ошондой эле Кытайдын жаңы доорундагы социалдык-экономикалык өнүгүүсү чыныгы кереметке айланганын, бул дүйнөнүн көңүлүн бурууда экенин айтты. Пленумдун чечимдери ушул жагынан маанилүү.
- КПК өлкөнүн элин кыйынчылыктарды жеңүүгө жана тез экономикалык өнүгүү, узак мөөнөттүү социалдык туруктуулук сыяктуу маанилүү жетишкендиктерге жетүүгө бириктире алды. Кытай улутунун тарыхый кайра жаралуу процессинин бул ийгиликтин ажырагыс бөлүгү болуп калды, - деп кошумчалады Гао Сян.
Ал кытай экономикасын чоң океан менен салыштырды, ал туруктуу түрдө өнүгүүнү улантууда, кыйынчылыктарга карабастан. Соңку беш жылда Кытай экономикасы бир нече маанилүү чектен өттү жана анын өнүгүү сапаты туруктуу өсүп жатат.
- Модернизация чоң жетишкендиктерге жетти жана өнүгүп жаткан өлкөлөр үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачты, - деп жыйынтыктады Гао Сян.
Алдын ала, кытай модернизациясынын жетишкендиктери дүйнө үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзөт.
- Кытайдын өнүгүшү дүйнө менен байланыштуу, ал эми дүйнөнүн гүлдөөсү Кытайсыз мүмкүн эмес. КПК өлкөнүн өнүгүшүн глобалдык процесстер менен байланыштырууга умтулат, бул жалпы өнүгүүгө жардам берет, - деп баса белгиледи Гао Сян.
Бул идея Кытайдын элчиси Лю Цзянпин тарабынан да айтылды, ал өз өлкөсүнүн ачыктык жана өз ара пайдалуу кызматташтык негизинде өнүгүүнүн жыйынтыктарын бөлүшүүгө умтулуп жатканын белгиледи.
- Өткөн жыл кытай-кыргыз мамилелеринин активдүү өнүгүү жылы болду. "Бир жол, бир пояс" алкагында кызматташтык бекемделүүдө, жана эки тараптуу соода көлөмү 2025-жылы 27,2 миллиард долларга жетет деп күтүлүүдө, бул 20 пайызга көп, - деди ал.
Лю Цзянпин Кытай Эл Республикасынын төрагасы Си Цзиньпин менен Кыргыз Республикасынын президенти Садыр Жапаровдун ортосундагы туруктуу жолугушуулар эки тараптуу мамилелерди бекемдөөгө маанилүү роль ойнорун белгиледи.
Иш-чаранын катышуучулары пикир алмашуу жана эки өлкөнүн өз ара аракеттенүүсүн тереңдетүү жаңы стратегиялык өнөктөштүк үчүн жаңы горизонтторду ачарын баса белгилешти. Брифингдин алкагында КНУ менен Кытай коомдук илимдер академиясы ортосунда кызматташтык боюнча келишимге кол коюлду. Ошондой эле Кытайдын белгилүү илимпоздорунун илимий иштеринин көргөзмөсү жана "КПКнын Генералдык катчысы Си Цзиньпиндин чыгармаларынын Китеп Үйүнүн" ачылышы болду.
Эскертүү
Кытай коомдук илимдер академиясы Кытайда коомдук жана гуманитардык илимдер боюнча жетекчи мамлекеттик аналитикалык борбор болуп саналат, 1977-жылы негизделген. Академия көптөгөн изилдөө институттарын камтыйт жана тарых, экономика жана саясат маселелери менен алектенет. Анын эксперттик материалдары Кытайда стратегиялык чечимдерди кабыл алуу үчүн колдонулат.
Гао Сян - академиянын президенти жана Цин династиясы доорунун тарыхы боюнча адис, эл аралык мамилелер жана Кытайдын ички саясаты боюнча көптөгөн илимий иштердин жана аналитикалык отчеттордун автору.
