Жергиликтүү бийликтин маалыматына ылайык, нефрит — бул өзүнүн бекемдиги жана узак өмүрлүүлүгү менен белгилүү болгон сейрек минерал. Мындай масштабдагы табылга район үчүн да, бүт аймак үчүн да маанилүү, анткени ал табигый мурас объектиси болуп саналат. Бул ачылыш илимий изилдөөлөр үчүн маанилүү элемент болуп, аймактын туристтик потенциалын өнүктүрүүгө жардам бере алат.
Геологиялык адистер мындай табылгаларды уникалдуу деп эсептешет. Нефрит жердин тереңдигинде татаал процесстердин натыйжасында пайда болуп, жогорку тыгыздык жана бекемдик менен айырмаланат, бул аны өзгөчө баалуу кылат.
Жергиликтүү бийлик таштын табылган жеринде аны сактоо жана көргүсү келгендер үчүн жеткиликтүү кылуу максатында туристтик парк түзүүнү пландаштырууда.
Нефритке окшош жыныс Чон-Кызыл-Суу айылында, айылдан үч чакырымдай аралыкта, Чон-Кызыл-Суу дарыясынын жээгинде табылган.
2013-2014-жылдары жергиликтүү тургундар бул ташты чыгарууга жана сатууга аракет кылышкан, бирок анын салмагы 162 тонна деп баалангандыктан, аларга бул мүмкүн болгон жок. Ал учурда бул таш дүйнөдөгү экинчи чоң таш катары эсептелген, Канаданын аналогдук объектисинен кийин. Андан кийин айылдын жаштары ташты жапкылап, аны сактап калууга чечим кабыл алышкан.
Акыркы эки-үч жылда айылдын тургундары облустук жана райондук бийликке ташты кайрадан ачып, туристтик иш-чараларды уюштуруу үчүн сунуштар менен бир нече жолу кайрылышкан.
Натыйжада, 13-январда райондук мамлекеттик администрациясындагы жыйындын жыйынтыгында кышкы туризмди өнүктүрүү максатында Чон-Кызыл-Суу капчыгайында «Ак Илбирс» фестивалын өткөрүү жана ташты ачуу чечими кабыл алынды. Иш-чараны Оргочор айыл өкмөтү уюштурат.
Учурда райондук бийлик муниципалдык «Иштерман» ишканасы менен келишим түзүп, оор техникаларды тартуу менен нефрит ташын ачууга жана «Ак Илбирс» фестивалын өткөрүүгө даярдык көрүүдө.
2013-жылдагы табылга жөнүндө
2013-жылы Чон-Кызыл-Суу айылында нефриттин самородогу табылган, анын салмагы 100 тонна деп бааланган. Кыргызстандагы геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик агенттиги бул таштын сүрөттөрүн жарыялады.
Нефриттин табылгандыгын текшерүү үчүн атайын комиссия түзүлүп, табылган жерге жөнөтүлгөн. Поле изилдөөлөрдүн жүрүшүндө минералогиялык анализдер үчүн жыныс үлгүлөрү алынды. Мамлекеттик агенттик геология нефритке окшош жыныс үлгүсүнүн практикалык мааниси жок экенин билдирген.
Ошентсе да, тургундар табылганынын уурдалып кетишинен коргоо чечимин кабыл алышкан. Алардын кээ бирлери, эгер изилдөөлөр нефрит экенин тастыктаса, таштын баасын 7-10 миллион долларга баалашкан, аларды айыл өкмөтүнүн инфраструктурасын жакшыртууга жумшагысы келишкен.
2013-жылы таш суунун астына жашырылган, анын уурдалышынын алдын алуу үчүн.
Госгеологиянын адиси Иван Малухин ошол учурда бул нефритоид экенин болжолдоп, 90%ы суунун астында экенин белгилеген. Ал бул жыныс төмөнкү сапатта экенин, бирок ичинде жогорку сапаттагы нефрит болушу мүмкүн экенин четке каккан эмес.
2013-жылдын августунда Госгеология жана минералдык ресурстар боюнча агенттигинде анализдер жүргүзүлгөндөн кийин, бул жыныс нефритке өтө алыс байланышта экендиги аныкталган. Үлгүлөр изилденген, жана илимпоздор бул нефритоид экенин, бирок чектелген көлөмдө, жырык жана начар түстүү болушу себептүү, колдонууга жарактуу экенин билдиришкен.
Джети-Огуз районунда нефрит кенин иштетүүдөн алынуучу мүмкүн болгон кирешени бөлүштүрүү маселеси 2014-жылы Жогорку Кеңештин дубалдарында активдүү талкууланган.
2022-2023-жылдардагы адистердин баалоолоруна ылайык, нефритти казып алуунун өздүк наркы килограммына 2-5 долларды түзөт, ал эми дүйнөлүк рыноктогу баасы сортунан жана сапатынан көз каранды болуп, килограммына 10-20 миң долларга чейин өзгөрөт. Бул таш Кытайда өзгөчө жогору бааланат.
Объекттер
Спутник
⛶
