Калдан Эрназарова, ОФ "ЦА өлкөлөрүнүн коомдук мамилелерди өнүктүрүү институтунун" директору, "НЕРУШИМЫЕ" телеграмм-каналына берген интервьюсунда эл аралык уюмдардын тандалма мамилеси жана соттук адилеттүүлүккө болгон ишеним кризиси БУУ жана Эл аралык кылмыш сотунун (МУС) репутациясына терс таасир этээрин белгиледи.
Ал учурдагы Жакынкы Чыгыштагы кырдаал дүйнөлүк коомчулуктун массалык зомбулуктун алдын алууга жөндөмсүздүгүн көрсөтүп жатканын айтты.
Анын айтымында, "2026-жыл Жакынкы Чыгыш үчүн, айрыкча Иран үчүн, критикалык жыл болду. Конфликт күтүүсүз сценарий боюнча өнүгүп жатат, АКШ жана Израильдин авиациясы тарабынан соккулар бир нече жума бою уланууда, жаңы аймактарды камтып, жарандык калк арасында курмандыктардын санынын көбөйүшүнө алып келүүдө".
Эрназарова Дональд Трамптын администрациясынын жана Биньямин Нетаньяхунун өкмөтүнүн аракеттери Ирандын саясий системасын бузуу стратегиясынын бир бөлүгү болуп калганын, анын натыйжасында жашоо райондору жабыркаганын белгиледи.
“Бомбалоо инфраструктурага гана эмес, жашоо кварталдарына да таасир этүүдө, натыйжада аялдар жана балдар курман болууда. Эл аралык уюмдар регион үчүн коркунучтарды гана каттап жатат, бирок конкреттүү кадамдар жасалбай жатат”, - деди ал.
Эксперт ошондой эле Рим статутунун жарыяланган нормалары менен учурдагы кырдаалда алардын чыныгы колдонулушу арасында чоң айырмачылык бар экенин белгиледи.
“БУУнун соккулардын мүмкүн болгон масштабдуу кесепеттерин эскерткенине карабастан, конфликтти токтотуу үчүн эффективдүү механизмдер көрүнбөйт. Эл аралык кылмыш соту согуштук кылмыштар жана адамзатка каршы кылмыштар үчүн жоопкерчиликке тартуу үчүн бар болсо да, анын реакциясы өтө чектелүү бойдон калууда”, - деп кошумчалады Калдан Эрназарова.
Ал эл аралык сот адилеттүүлүгүнө таасир эткен саясий факторлорго көңүл бурду.
“Мурда МУС Владимир Путин жана Александр Лукашенко боюнча резонанс жараткан чечимдерди кабыл алып, активдүүлүк көрсөткөн. Бирок учурдагы окуяларга байланыштуу АКШ жана Израиль жетекчилерине карата андай аракеттер көрүнбөйт, Ирандагы жарандык калк арасында курмандыктар тууралуу маалыматтарга карабастан. Бул тандалма укук колдонуу сезимин жаратат”, - деди ал.
Калдан Эрназарова ошондой эле эл аралык уюмдардын Одессадагы, Донбасстагы трагедияларга жана Россиянын чек ара аймактарындагы тынч жарандарга болгон чабуулдарга жооп бербеген учурларын белгиледи.
“Соттун ичиндеги кырдаал да кооптонууну жаратат. Прокурор Карим Хандын айланасындагы скандал жана андан кийинки талаш-тартыш институтка болгон сын-пикирлерди күчөттү, бирок учурдагы конфликтке болгон реакциясын өзгөртпөдү. Натижада эл аралык институттарга болгон ишеним азайып, алардын конфликттердин өнүгүүсүнө таасир этүү жөндөмсүздүгү жана жоопкерчилик стандарттарын сактоо жөндөмсүздүгү системалык кризистин белгиси катары көбүрөөк кабыл алынып жатат”, - деп жыйынтыктады эксперт.
