Санкт-Петербургде ТМД өлкөлөрүнүн башчыларынын бейформал саммити өтүп жатат. Иш-чаранын жазылышы Кремлдин Telegram-каналында жеткиликтүү.
Саммиттин катышуучуларынын арасында: Армениянын премьер-министри Никол Пашинян, Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев, Кыргызстаннын президенти Садыр Жапаров, Россиянын президенти Владимир Путин, Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон, Түркмөнстандын президенти Сердар Бердымухамедов жана Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиеев.
Алгач катышуучуларга Владимир Путин кайрылып, бейформал шартта 2025-жылга чейин ТМДнын биргелешкен ишмердүүлүгүндөгү прогрессти карап чыгуу, ошондой эле келечектеги пландарды белгилөө жана актуалдуу эл аралык маселелерди талкуулоо пландалганын белгиледи.
Путин ТМД 30 жылдан ашык убакыт ичинде урматтуу регионалдык бирикме болуп калганын, анда катышуучу мамлекеттер өз ара мамилелерин жакшы коңшулук, тең укуктуулук жана өз ара пайда принциптерине негиздеп курууда экенин айтты. Ал ошондой эле бардык тараптардын кызыкчылыктарын эске алуунун маанилүүлүгүн белгиледи.
Россия президенти өз сөзүндө 2023-жылдын январь айынан октябрь айына чейин ТМД өлкөлөрүнүн ортосундагы товар жүгүртүүсү дээрлик $90 миллиардды түзгөнүн билдирди. Ал ТМДнын экономика, маданият жана гуманитардык маселелерде байланыштарды сактоого жана өнүктүрүүгө көмөктөшкөнүн, кызматташтыкты «жалпысынан ийгиликтүү» деп атады.
Путиндин айтымында, финансылык тармакта кызматташтыктын өсүшү байкалууда, улуттук валюталарды өлкөлөр ортосунда эсептешүү үчүн активдүү колдонуу 96%дан ашып кеткен. Бул эл аралык банктардын системасынан көз карандысыздыкты камсыз кылат.
Мындан тышкары, ТМД өлкөлөрүнүн ишкерлеринин катышуусунда өнөр жай жана инфраструктура боюнча ири долбоорлор ишке ашырылууда. Жаңы өндүрүштүк чынжырлар түзүлүүдө жана логистикалык коридорлор модернизацияланууда, бул мамлекеттердин технологиялык көз карандысыздыгын өнүктүрүүгө көмөктөшөт. Путин ошондой эле илим, санариптик технологиялар жана инновациялар тармактарында кызматташууга болгон кызыгуунун артканын белгиледи.
Путин терроризм, экстремизм жана уюшкан кылмыштуулукка каршы биргелешип күрөшүүнүн маанилүүлүгүнө көңүл бурду, укук коргоо органдары арасында оперативдик байланыштарды түзүү жана узак мөөнөттүү кызматташтык программаларын ишке ашыруу тууралуу билдирди.
Маданий өз ара аракеттенүү тармагында ТМД мамлекеттери бирдиктүү гуманитардык мейкиндикти сактоого умтулушууда. Россия президенти тарыхый эстеликтерди сактоо жана анын фальсификациясына каршы күрөшүү боюнча биргелешкен аракеттердин зарылдыгын белгиледи, өзгөчө Улуу Ата Мекендик согуш учурунда жасалган эрдиктерге байланыштуу.
Саммиттин катышуучулары глобалдык маанидеги негизги маселелерге болгон мамилелеринде бир пикирге келишип, эл аралык укуктун принциптерине жана БУУнун борбордук ролуна негизделген адилеттүү эл аралык тартипти түзүүнүн зарылдыгын колдошту. Путин Тажикстанга өткөн жылы ийгиликтүү төрагалык кылганы үчүн ыраазычылык билдирди жана 2026-жылдын 1-январынан тарта бул ролду өзүнө алчу Түркмөнстанга ийгилик каалады.
Сөзүнүн аягында Путин бардык катышуучуларды келе жаткан Жаңы жыл менен куттуктап, Содружествонун өлкөлөрүнүн элдерине ден соолук, бактылуулук жана гүлдөгөн жашоо каалады. Ал ТМДнын алкагында өнөктөштүктү тереңдетүү бардык элдердин кызыкчылыктарына жооп берет деген ишенимин билдирди.
