№23 округдан депутат Марлен Маматалиев шайлоого байланыштуу мыйзамдарды өзгөртүү боюнча демилге көтөрдү.
Депутаттын маалыматы боюнча, 2024-жылдын ноябрь айына карата өлкөдө болжол менен 4,2 миллион шайлоочу катталган, бирок жарандардын добуш берүүгө катышуусу төмөн деңгээлде калууда. Ошол эле учурда шайлоолорду уюштурууга мамлекет чоң суммада каражат жумшайт, бул төмөн катышуу маселесин баса белгилейт. Кыргызстандын Конституциясы шайлоого катышуу укугун кепилдейт, бирок бул милдеттүү эмес, бул жарандарды тартуу үчүн натыйжалуу чараларды иштеп чыгууну талап кылат.
Акыркы 15 жылдагы шайлоолордун катышуусун талдай келе, төмөнкү тенденцияларды байкоого болот:
Президенттик шайлоолор: 2011 – 61,3%, 2017 – 56,1%, 2021 – 39,2%
Парламенттик шайлоолор: 2010 – 59,2%, 2015 – 39,8%, 2020 – 54,4%, 2021 – 34,6%, 2025 – 36,9%
Референдумдар: 2010 – 72,2%, 2016 – 41,7%, январь 2021 – 39,1%, апрель 2021 – 36,7%
Жергиликтүү кенештердин депутаттарын шайлоо: 2012 – 48,7%, 2016 – 44,4%, 2021 – 38,8%, 2024 – 28,7%
Маматалиев 2025-жылдын 26-декабрында Элдик курултайда президент акыркы парламенттик шайлоолордо шайлоочулардын төмөн катышуусун көтөргөнүн белгиледи. 2011-жылдын 2-июлунда шайлоо мыйзамына киргизилген өзгөртүүлөргө карабастан, 2025-жылдын 30-ноябрындагы шайлоодо катышуу 36,9% түздү, бул 2021-жылдагы көрсөткүчтөн (34,6%) бир аз жогору.
Шайлоочулардын активдүүлүгүн жогорулатуу үчүн сунушталган чараларга добуш берүүчүлөр арасында лотереяларды өткөрүү кирет. Мыйзам долбоору ошондой эле шайлоочулар тизмесине киргизилген жарандардын добуш берүүгө катышуусу милдеттүү экенин, бирок добуш берүү сыры жана каалаган талапкерди тандоо же баарынан каршы добуш берүү укугу сакталат.
Милдеттүү добуш берүүдөн гана 70 жаштан жогорку курактагы, чет өлкөдө жүргөн, армияда кызмат өтөгөн, ички иштер органдарында иштеген жана документ менен тастыкталган тоскоолдуктары бар жарандар бошотулат.
Мыйзам долбоору негизсиз себептерден милдеттерин аткарбагандыгы үчүн жазаларды киргизет, анын ичинде БШКдан жазуу жүзүндө эскертүүлөр, 10 эсептик көрсөткүч (1000 сом) өлчөмүндө айыппулдар жана мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарда талапкерликке коюу же кызматтарда отуруу укугун 5 жылга чейин убактылуу жоготуу.
Шайлоого активдүү катышкан жарандар үчүн мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарда жеңилдиктер, ошондой эле мамлекеттик жана муниципалдык кадрлар резервине кирүүдө кошумча баллдар берилет. Добуш бергендер лотереялык талондорду алышат, алар кагаз түрүндө же электрондук түрүндө алыстан добуш берүү үчүн болот.
Өкмөт шайлоого катышкан жарандар үчүн жеңилдиктердин категорияларын жана алардын берилүү тартибин аныктайт.
