Энергетика боюнча эксперт Эрнест Карыбеков «Кабар» агенттигине берген интервьюсунда Кыргызстандагы учурдагы жылуулук сезону жана Токтогул суу сактагычындагы суу деңгээли тууралуу байкоолорун бөлүштү. Учурда суу деңгээли өткөн жылдардагы ушул мезгил менен салыштырганда төмөн. Ал энергетика секторундагы кырдаалды жакшыртууга жардам бере турган мүмкүн болгон долбоорлорду да талкуулады.
- 2025-жылдын 1-октябрына карата Токтогул суу сактагычындагы суу көлөмү өткөн жылга салыштырганда 1,8 миллиард кубометрге төмөн болгон. Бирок, кыштын биринчи жарымындагы жылуу аба ырайынын натыйжасында, 15-январга карата бул айырма 1,6 миллиард кубометрге чейин азайды. Бул өткөн жылдарга салыштырганда суу сарптоо 200 миллион кубометрге төмөн экенин билдирет.
Эгерде учурдагы кырдаал жылуулук сезону аяктаганга чейин, 1-апрелге чейин, сакталса, биз кыштан олуттуу көйгөйлөрсүз чыга алабыз. Кыштын калган айларында аба ырайынын начарлашы мүмкүн болсо да, бизде 6,5 – 6,8 миллиард кубометр суу калат. Маалымат үчүн, 5,5 миллиард кубометр критикалык деңгээл деп эсептелет, жана биз бул чектен өтпөйбүз.
Мүмкүн, биз айрым чектөөлөрдү киргизүүгө жана ресурстарды үнөмдөөгө мажбур болобуз, бирок бул авариялык кырдаалдар менен бетме-бет келүүдөн жакшы.
- Биз кошуналардан электр энергиясын импорттоону көбөйтүү боюнча колдоо күтсө болобу? Токтогул суу сактагычындагы суу деңгээли критикалык мааниге жетсе, кандай коркунучтар бар?
- Биздин энергетикалык компаниялар кошуналардан, Россия, Өзбекстан, Түркмөнстан жана Казакстандан, эки тараптуу келишимдерге ылайык, мүмкүн болгон ресурстарды максималдуу пайдаланууда. Тармактар чектелген режимде иштешет, ошондуктан ресурстарды үнөмдөө боюнча чаралар системанын туруктуулугун камсыздоо үчүн негиздүү.
Токтогул суу сактагычы 50 жылдан ашык убакыттан бери иштеп келе жатканын белгилөө маанилүү, жана бул убакыттын ичинде чөкмө пайда болуп, суу деңгээли төмөн болгондо биздин негизги гидроэлектр станциябыздын жабдууларынын эскирүүсүн жогорулатат. Ошондуктан, учурдагы кырдаалда жалпы ресурстардын көлөмүн сактоо зарыл.
- Биз узак мөөнөттүү аз сууга байланыштуу мезгил тууралуу маалымдубуз. Бул биздин гидроэнергетикалык потенциалыбызга кандай таасир этет жана биз мындай шарттарда энергетиканы жана экономикалык өнүгүүнү кантип колдой алабыз?
- Мамлекетте Кара-Кечеде жылуулук электр станциясын куруу башталды. Учурдагы жетекчилик өткөн жылдардагы кемчиликтерди оңдоого аракет кылууда. Эгерде мурдагы бийлик бул маселеге көңүл буруп келгенде, ТЭС азыр иштеп жаткан болот жана Токтогулдагы суу деңгээли тиешелүү деңгээлде болот, бул чектөөлөрдү болтурбайт. Бизде 4-5 миллиард киловатт-саат резерв болушу мүмкүн эле, бирок, тилекке каршы, убакыт өткөрүлүп кетти.
Ошентсе да, бул каталарды оңдоо зарыл. Мен «жашыл» энергетика боюнча тренддерге ашыкча берилип кетпеш керек деп эсептейм; традициялык көмүр электр станцияларын куруу керек, анткени мындай долбоорлор тез арада ишке ашырылат жана аба ырайына көз каранды эмес.
Кара-Кеченин станциясы кышкы мезгилде керектүү кубаттуулукту камсыздайт. Бул оптималдуу чечим, анткени мамлекет Кара-Кечеден көмүр казып, аны станцияга жеткире алат, бул бизге төмөнкү чыгымдар менен көбүрөөк энергия өндүрүүгө мүмкүндүк берет. ТЭС тез курулат жана арзан, бул биз үчүн жагымдуу вариант болуп саналат. Бул процессти тездетүү маанилүү.
Биз өз моделибизге энергетикалык жана экономикалык өнүгүүнү өткөрө алабыз.
