Кыргыз өкмөтүн авторитаризм жана деспотизмде айыптаган сынчылар негизинен жаңылышат. Жогорку деңгээлдеги ички саясаттын негизги багыты кандайдыр бир дестабилизацияны болтурбоого багытталган. Бул жагдайда жетекчилик элдин пикири жана нааразычылыктарга активдүү жооп берет.
Дестабилизацияга эмне себеп болушу мүмкүн? Бул кызыкдар тараптардын атайын провокациялары же "жакшы ниеттен" жасалган, бирок реалдуу жагдайды эске албаган катачылыктар болушу мүмкүн. Натыйжада, бул үчүн жооп берүүгө туура келет, негизинен, бийликке.
Кимдир бирөө өлкөдө кайрадан хаос жаратууну чындап каалаганына шек жок, бирок айдоочулук күбөлүктөрүн алмаштыруу маселесинин айланасында ушундай кырдаал түзүлдү. Бирок, акыры, баары жакшы болду. Эгер бул процесс көңүл бурулбаса, кесепеттер күтүүсүз болушу мүмкүн эле, бирок жогору жактан кийлигишүү окуялардын жүрүшүн өзгөрттү.
Ноябрдын аягында жана декабрдын башында 2023-жылы митингдер менен байланышкан кырдаал бул нерсени тастыктап турат. Бүткүл өлкө боюнча базар кызматкерлери эсептөө-кассалык машиналарды (ЭКМ) киргизүүгө каршы нааразылык билдиришти. Баш калаада жана башка шаарларда соодагерлер менен Экономика министрлиги жана салык кызматынын өкүлдөрүнүн ортосунда чыңалган мамилелер пайда болду. Мамлекеттик кызматкерлер ЭКМге каршы чыккан адамдар салык төлөөдөн реалдуу кирешелерин жашырган адамдар экенин белгилешти, ал эми соодагерлер мамлекет тарабынан түзүлгөн кыйын шарттарга нааразы болушту.
Президент Садыр Жапаров кырдаалды талкуулоо үчүн атайын комиссия түздү, ошондой эле "Дордой" базарына барып, анын кызматкерлери менен сүйлөшүп, жыйынтык чыгарды.
ГКНБнын башчысы Камчыбек Ташиев да бул маселе боюнча пикирин билдирди, базар ээлеринин чоң суммада киреше тапканын, ал эми ижарачылар үчүн шарттардын көбүнчө жакшы эместигин белгиледи. Ал ижара акысынын деңгээлин төмөндөтүүгө жана кичи ишкерлерге акысыз ЭКМ берүүгө чакырды.
Ташиев ошондой эле элди митингдерге үндөгөн провокаторлорго эскертүү жасап, ишкерлерди провокацияларга алданбоого чакырды.
Маселе ийгиликтүү чечилди.
Ошондой эле, электр энергиясын өчүрүү маселесин да чечүүгө болот эле. Энергетикалык компанияларга туруктуу өчүрүүлөрдү улантууга тыюу салуу менен коомдук чыңалууну азайтууга болот эле. 2025-жылдын июлунан октябрына чейин Бишкектин айрым райондорунда жарык системалуу түрдө өчүп турду. Расмий адамдар кышында кырдаалдын начарлашы мүмкүн экенин болжолдошту. Эл тынчсызданып, альтернативдүү энергия булактарына өтүү жөнүндө эскеришти.
Бирок, вице-премьер-министр жана ГКНБнын төрагасы Камчыбек Ташиев: "Кышында электр энергиясын өчүрүү болбойт", - деп билдирди, бул Нарын шаарындагы электр тармактарынын жаңы административдик имаратынын ачылышында айтылды. Ал паника таратуунун ордуна конкреттүү аракеттерди көрүүгө чакырды, андыктан үйлөрдө жарык болуп, өлкөдө тынчтык орносун.
Айдоочулук укуктарды алмаштыруу маселеси да ашыкча дүрбөлөңсүз чечилиши мүмкүн экенин көрсөттү. Граждандардын кыйынчылыктарга туш болбошу үчүн бардык кадамдарды алдын ала ойлонуп, эсептеп чыгуу маанилүү. Адамдар медициналык маалымдамалар үчүн узун кезектерде турушу жана автоЦОНдордо көп убакыт өткөрүшү керек эмес.
Эгер бийлик чындап эле калкка кам көрсө, анда эгерде укуктар мөөнөтсүз болсо жана чет өлкөгө чыгуу үчүн талап кылынбаса, милдеттүү алмаштырууга муктаждык жок экенин түшүнүүгө болот. Алмаштыруу ыктыярдуу иш болуп калат.
Эл тынчтанды, жана дүрбөлөң басылды. Маселе калууда: эмне үчүн эрте, массалык нааразычылыктар башталгандан мурун, эрежелерди тактоо жана түшүндүрмөлөрдү берүү мүмкүн болгон эмес? Мүмкүн, бийликке жооптуу жана билимдүү мамлекеттик кызматкерлерди тарбиялоо да кыйын болуп жаткандыгынан улам. Мунун үстүндө, тилекке каршы, бийликтин жогорку тепкичтеринде гана ойлонушат.
2023-жылдын жайында Камчыбек Ташиев бир жыйын өткөрүп, отун баасын аныктоо маселесин чечип, дизель отунунун баасынын жогорулашы жөнүндө билдирип, мунай трейдерлерин социалдык жоопкерчиликке чакырды.
2025-жылдын ноябрында Ташиев кайрадан чыгып, азык-түлүк бааларынын, айрыкча эттин жогорулашы боюнча нааразычылыгын билдирди. Ал жергиликтүү бийликтер бааларды көзөмөлдөбөй, кайдыгерлик көрсөтүп жатканын белгилеп, эми бул үчүн жеке жоопкерчилик тартарын айтты.
Жылдар бою калыптанган системаны өзгөртүү оңой эмес, бирок өлкөнүн жетекчилиги бул тапшырманы аткара алат. Садыр Жапаров жана Камчыбек Ташиев өлкөдөгү кырдаалды көзөмөлдөп, бул коомдун тынчтыгы жана туруктуулугу, ошондой эле коомдук-саясий коопсуздук үчүн маанилүү экенин түшүнүшөт.
