Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Каныбек Досмамбетов 2025-жылдын 23-декабрында фармацевтикалык сектордун өкүлдөрү менен жолугушуу өткөрдү. Жолугушууда саламаттык сактоо уюмдарын жашоо үчүн маанилүү жана зарыл дары-дармектердин тизмесинен камсыз кылуу маселелери талкууланды. Бул тууралуу маалымат Саламаттык сактоо министрлигинин басма сөз кызматы тарабынан берилди.
Талкуунун жүрүшүндө жашоо үчүн маанилүү дары-дармектердин жетишсиздигин жоюу зарылдыгына көңүл бурулду. Учурда кээ бир бейтаптар дары-дармектерди чет өлкөдөн сатып алууга мажбур болушууда. Саламаттык сактоо министрлигинде системалык чечимдерди иштеп чыгуу үчүн атайын комиссия түзүлүп, 31-декабрга чейин дары-дармектерди камсыз кылуу боюнча конкреттүү сунуштарды даярдоо тапшырмасы берилди. Ошондой эле, жетишсиз препараттарды жакынкы убакта жеткирүү үчүн практикалык чараларды кабыл алуу зарылдыгы белгиленди.
ПЖВЛС тизмесиндеги дары-дармектерге болгон өсүп жаткан суроо-талапты эске алуу менен, үзгүлтүксүз жеткирүүнү камсыз кылуу комплексдүү мамилени жана күч-аракеттерди бириктирүүнү талап кылат. Саламаттык сактоо министрлиги “Кыргызфармация” мамлекеттик ишканасынын ишин оптимизациялоону жана каржылоону көбөйтүүнү, ошондой эле сатып алуу механизмдерин жакшыртууну пландаштырууда.
Ошол эле учурда, учурдагы рынок структурасы, анда дары-дармектердин 95% чейин импорттолуп жатат, алсыз болуп эсептелет. Ошондуктан, мамлекет жергиликтүү фармацевтикалык компанияларды колдоо үчүн финансылык инструменттерди сунуштоодо, анын ичинде дары-дармектерди өндүрүүнү локализациялоо үчүн Мамлекеттик өнүктүрүү банкында кредиттик программаларды киргизүү.
Министр ошондой эле онкологиялык бейтаптар үчүн дары-дармектерди сатып алуу маселелерин көтөрүп, жоопкерчиликтүү жана ойлонулган мамиленин маанилүүлүгүн белгиледи. Жолугушуунун жүрүшүндө Саламаттык сактоо министрлигиндеги кээ бир сатып алуулар боюнча клиникалык ылайыктуулук жагынан олуттуу маселелер көтөрүлдү.
Ал онкологиялык препарат “Китруда” (пембролизумаб) зарыл коштоочу документтерсиз сатып алынгандыгы боюнча мисал келтирди. Сатып алуу суммасы болжол менен 80 миллион сомду түзүп, бул төртүнчү стадиядагы рактын алты бейтапын гана дарылоо үчүн жетиштүү.
Мындай мамиле бюджеттик каражаттарды пайдалануунун ылайыктуулугу боюнча суроолорду жаратат, анткени ушундай эле каражаттар оорунун эрте стадиясындагы бейтаптарды дарылоо үчүн дары-дармектерди сатып алууга жумшалса, көбүрөөк адамдарды камтууга жана айыгуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатууга мүмкүндүк берет.
“Онкологиялык препараттарды сатып алуу маркетингдик эксперименттердин чөйрөсүнө айланбашы керек. Ар бир чечим канча өмүрдү сактап калуу мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен бааланууга тийиш”, - деп белгиледи министр.
Ошондуктан, этикалык эмес маркетинг, арыздар менен манипуляциялоо, дарыгерлерге басым көрсөтүү жана клиникалык көрсөткүчтөрдү коммерциялык кызыкчылыктар менен алмаштырууга жол берилбеши керектиги айтылды. Дары-дармектерди камсыз кылуу чөйрөсүндөгү ар кандай мыйзам бузуулар юридикалык баа алат.
Контролду жакшыртуу жана адал эмес практикалардын алдын алуу үчүн дары-дармектердин көзөмөлүн жүргүзүү системасын январь айынын аягына чейин ишке киргизүү тапшырмасы берилди. Бул дары-дармектердин кыймылын ачык көзөмөлдөөгө, муктаждыктарды алдын ала болжолдоого жана жетишсиздик тобокелдиктерине ыкчам жооп берүүгө мүмкүндүк берет, ошондой эле ачык эмес схемаларды жок кылат.
Бул система алкагында Саламаттык сактоо министрлигине фармацевтикалык рынокто адал эмес катышуучулардын базасын түзүү механизмин иштеп чыгуу тапшырмасы берилди, бул базага мыйзамды жана этикалык бизнес жүргүзүү принциптерин бузган адамдар киргизилет. Мындай базада болуу дары-дармектерди Кыргызстанга жеткирүүгө катышууну чектөө үчүн негиз болуп саналат.
Жолугушуунун жыйынтыктарын чыгарууда министр дары-дармек саясаты мамлекеттин жана бейтаптардын кызыкчылыгына гана ылайык түзүлүшү керектигин белгиледи.
“Министрлик бул маанилүү чөйрөдө тартип орнотууга тийиш. Бул жерде жеке кызыкчылыктарга орун жок. Мамлекеттин жана бейтаптардын кызыкчылыктары приоритеттүү болуп, кийинки чечимдерди аныктайт”, - деп жыйынтыктады Каныбек Досмамбетов.
Жолугушуунун жыйынтыгында тараптар ПЖВЛСтин жеткиликтүүлүгүн жакшыртууга, фармацевтикалык рыноктун ачыктыгын жогорулатууга жана бейтаптардын кызыкчылыктарын коргоого багытталган сунуштарды сунуштоону улантууга макулдашышты. ```
