Шлемник котовниковидный
Статус: VU. Жашоосунун тар чөйрөсүндө сейрек кездешүүчү эндемикалык түр. Декоративдик өсүмдүк.
Сипаттама. Көп жылдык өсүмдүк. Тамыры жука, бутактуу. Сабагы 5-15 см бийиктикте, жука жана алсыз, жайылып жаткан, көтөрүлүп турган, калың жүн менен капталган. Жапырактары кичинекей, 5 - 10 мм узундукта жана туурасында, кең жупу, негизинде жүрөк формасында, четтери чоң тешиктүү, узун жүн менен капталган. Гүлчамбар башында кыска, жемиштеринде 5 см узундукта. Гүлчамбар жапырактары 7 мм узундукта, 3 мм туурасында, узунча-ланцет формасында, кемер формасында, учтары курч, түшүп кетүүчү. Гүл сабактары түз, чашакасы менен узундугу бирдей, кыска жүн менен капталган. Венчик 1,2 - 1,5 см узундукта, кызыл-сары, төмөнкү губасында сары тактар жана кара чекиттер менен, сырты жүндүү.
Биологиялык өзгөчөлүктөр. Гүлдөө жана жемиш берүү V -VIII айларда. Уруктануу. Жалпы таралышы жана өлкө боюнча. Алай тоосунда Шахимардан дарыясынын бассейни.
Өсүүчү жерлер. Таштуу-ташкындуу жардыларда, тоонун орто белинде. Сандык. Аз.
Чектөөчү факторлор. Гүлдөрдү жыйноо жана ашыкча мал жайгаштыруу.
Культивация. Маалымат жок.
Коргоо чаралары. Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген. Спецификалык коргоо чаралары иштелип чыккан эмес.
Рекомендованная охрана. Өсүмдүктөрдү толук коргоо, гүл жыйноого тыюу салуу жана популяциянын эң көп жыйналган жеринде ботаникалык заказник уюштуруу. Мал жайгаштырууну рационалдуу пайдалануу.
Непетадай скутеллярия
Catmint-like Scullcup
Scutellaria nepetoides M. Pop. ex fuz
Статус: VU. Бул кичинекей көп жылдык өсүмдүк Түштүк Кыргызстанда сейрек кездешүүчү тар чөйрөдөгү эндемик. Ал Шахимардан дарыясынын бассейниндеги таштуу жана металлдуу жардыларда, тоонун орто белинде өсөт. Гүлдөө мезгили: Апрель - Сентябрь, жемиш берүү Май - Сентябрь; уруктануу генеративдүү (урук аркылуу). Табиятта саны аз, культивация боюнча маалымат жок. Чектөөчү факторлор: ашыкча мал жайгаштыруу жана гүл жыйноо. Түр коргоо чараларынан тышкары, өлкөнүн Кызыл китебине киргизилген. Популяциянын эң көп жыйналган жеринде ботаникалык жаратылыш аймагын түзүү, мал жайгаштырууну көзөмөлдөө жана гүл жыйноого тыюу салуу сунушталууда.
