Семенов пиязы
Статус: VU. Ички Тянь-Шанга эндемик.
Сипаттама. Көп жылдык чөптүү пияз өсүмдүгү, геофит, ксеромезофит. Пияздар 1 же бир нече тамырсабакта отурат, цилиндр формасында, 1 см чейин калыңдыгы, дээрлик торлуу күрөң кабыктар менен жука. Стебелинин бийиктиги 10 - 40 см, жарымына чейин тегиз жапырттар менен жабылган. Жапырактары 2 - 3, кең тилкелүү, 5 - 15 мм туурасы, түтүкчөлүү эмес, жазы, тегиз. Чехол кыска учтуу, зонтикке жакын, боюна боёлгон. Зонтик баштуу, шар формасында же жумуртка формасында. Тышкы гүл сабактары тең эмес, гүл жапырагынан кыйла кыска, ички гүл сабактары - узунураак же тең, негизинде жапыракчалар жок. Гүл жапырактары калафот формасында, алтын сары, кийин кызарган, 10 - 15 мм узундукта, тең эмес, ланцет формасында же узун ланцет формасында, жука, учтуу. Тышкы гүл жапырактары ички гүл жапырактарынан 1,5 эсе узун, учтуу, кээде тиштүү. Тычкан жиптери тышкы гүл жапырактарынан 3 - 4 эсе кыска, негизинде 1/2 узундукта, бири-бири менен 3/4 жабысып. Ички гүл жапырактары 2 эсе кенен, эки тиштүү. Столбик үч рыльчектүү, гүл жапырагынан чыкпайт. Куту гүл жапырагынан дээрлик 3 эсе кыска.
Биологиялык өзгөчөлүктөр. VI-VII айларда гүлдөйт; VIII айда жемиш берет.
Жайылышы жалпы жана өлкөдө. Ички жана Борбордук Тянь-Шань.
Өсүүчү жерлер. Жогорку тоолордун алпий чөптөрү, седловиналар жана батыш жана түндүк экспозицияларынын чөптүү жандандыруучу жери.
Сан. Маалымат жок.
Чектөөчү факторлор. Адамдын экономикалык ишмердүүлүгү: жазында мал жайытка чыгаруу, гүлдөрдү чогултуу, пияздарды казуу.
Культивирлөө. Маалымат жок.
Коргоо чаралары бар. Өнүктүрүлгөн эмес.
Рекомендованные коргоо чаралары. Видынын эң жогорку концентрациясы бар жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруу, популяциялардын абалын мониторинг жүргүзүү. Пияздарды казууга, мал жайып чыгарууга тыюу салуу.
Семенов пиязы
Semenov’s Onion
Allium semenovii Regel
Статус: VU. Ички Тянь-Шанга эндемик түр. Ал субальпий жана алпий чөптөрүндө, жогорку тоолордун седловиналарында жана түндүк жана батыш экспозицияларынын чөптүү жандандыруучу жерлеринде жайгашкан. Июнь - июль айларында гүлдөйт, августта жемиш берет, калыбына келтирүү жана саны (таприродадагы запасы) белгисиз. Чектөөчү факторлор: адамдын экономикалык ишмердүүлүгү - жазында мал жайытка чыгаруу, гүлдөрдү жана пияздарды чогултуу. Видынын сакталуусу үчүн максималдуу саны бар жерлерде атайын жапайы жаратылыш аймактарын түзүү, жазында жайытка чыгарууга жана гүлдөрдү жана пияздарды чогултууга тыюу салуу, ошондой эле мониторинг жүргүзүү сунушталат.
