1983-жылы Суусамырда төрөлгөн Арслан алты баланын атасы — үч кыз, үч уулу бар, үй-бүлөлүү.
Балалыгымдан бери койлордун арасында болдум, анткени атам жана ата-энем малчы болушкан. Атам сапаттуу барандары жана койлорду багып, коңшу айылдардан фермерлер көп учурда аларды өсүрүш үчүн кайрылышчу. 2001-жылы жайкы жайытка кеткенде, биздин айылда кочкорлорубуз уурдалып, биз аларды тапкан жокпуз. Андан кийин биз арашан породасындагы баран сатып алдык, жана натыйжалар абдан үмүт берерлик болду. Ошондон бери биз тукумду үзгүлтүксүз толуктап, селекция менен алектенүүнү баштадык. Биздин чарбада «Француз» деген аталыштагы белгилүү кочкордун уулу, «Шарпея» деген атактуу кочкордун небереси жана «Бландин» түз урпагы бар. Мурда мен дагы башка көрүнүктүү кочкорлорду алып келип, аралаштырган элем», — деп бөлүштү Арслан.
Анын чарбасындагы койлор жана барандары көргөзмөлөрдө дайыма сыйлыкка ээ болушат.
«Өткөн жылы биздин Суусамыр өрөөнүндө арашан породасындагы көргөзмөлөрдү өткөрө башташты. Мен өзүм бул иш-чарага катыша алган жокмун, бирок менин койлорум сыйлыкка ээ болушту — алардын бири бийиктиги боюнча үчтүккө кирди, экинчиси — салмагы боюнча. Бул жылы негизги койлор жайлоодо болгондуктан, мен эки бош койду айылга жөнөттүм. Алардын бири «Алтын көз» деп аталат, ал өзүнүн сулуулугу, бийиктиги жана салмагы үчүн төрт тиштүү койлор арасында биринчи орунду алды. Аны ушундай атадым, анткени анын бир көзү жок. Экинчи кой сулуулугу жана бийиктиги боюнча экинчи орунду, ал эми салмагы боюнча үчүнчү орунду алды. Кийинчерээк аны 2000 долларга сатышты», — деди ал.
Анын чарбасынан сатылган кээ бир койлор жана барандары акыркы эки жылда көргөзмөлөрдө ийгиликтерге жетишти. Башка чарбаларда да жакшы натыйжаларды көрсөтүп жатканына кубанычтамын.
«Мен кээ бир адамдардын арашан породасын эмне үчүн багып жатканын билбейм. Мүмкүн, коммерциялык пайда үчүн. Бирок мен үчүн балалыгымдан бери мыкты жаныбарларды чыгаруу маанилүү болду, жана мен жогорку сапаттагы тукум чыгарууга умтула берем», — деп белгиледи Арслан.
Эскерте кетсек, Суусамырда «Асыл тукум арашан 2025» аталышындагы арашан породасындагы койлордун көргөзмөсү өттү.
Уюштуруучулардын маалыматы боюнча, көргөзмө жергиликтүү тургундардын демилгеси менен өтүп, Суусамыр айыл өкмөтү 50 миң сомдук сыйлык фондун бөлүп берди.
Жеңүүчүлөрдү аныктоо үчүн Чүй өрөөнүнөн беш адистен турган комиссия түзүлдү.
2021-жылдын апрели белгилүү дата болуп калды, анткени Кыргызстандын Ауыл чарба жана суу чарба министрлиги «Арашан» жаңы эт-салмагы кой породаcын каттоодон өткөрдү.
«Арашан» породасынын кыскача мүнөздөмөсү:
- Бул кыргыз эт-салмагы порода 1970-жылдан 2021-жылга чейин өлкөнүн фермер чарбаларында чыгарылган. Породаны түзүүдө 1977-жылы Тажикстандан алып келинген гиссар породасынан барандары жана жергиликтүү жүндүү энеси колдонулган. Экинчи муундагы жаныбарлар талаптарга жооп бергендер «өзүндө» өсүрүлгөн.
- «Арашан» породаcы мыкты эт-салмагы сапаттарына, чоң дене түзүлүшүнө, жакшы өсүү энергиясына ээ жана бийик тоолуу жана өрөөндүү шарттарга ылайыкташкан.
- Койлор компакттуу дене түзүлүшүнө жана бекем конституцияга, жеңил жана чыдамдуу скелетке ээ.
- Барандары жана энеси комолор.
- 7-8 айлык козулардын жандуу массасы 48–61 кг, бир жаштагы жаштардын жандуу массасы 60-78 кг, чоңдордун барандары 109-177 кг.
- Төрт генеалогиялык линия түзүлгөн.
Маалыматтарга ылайык, республикада ушул породадан 5 832 кой бар. Козунун болжолдуу баасы 1 миң доллар, ал эми койдун баасы 5 миң доллар.
