Иран элчилиги өз билдирүүсүндө өлкөдөгү акыркы окуяларга, анын ичинде чет элдик күчтөрдүн кийлигишүүсүнө жана зомбулукка көңүл бурду.
Документте Ислам Республикасы Иранда тынч жыйындар юридикалык негизге ээ жана мыйзамдуу түрдө таанылганы белгиленет. Бирок, башында экономикалык мүнөзгө ээ болгон нааразылык акциялары убакыттын өтүшү менен бурулуп, зомбулукка жана туруксуздукка алып келди, бул болсо тышкы оюнчулардын кийлигишүүсүнүн натыйжасы болду.
Бул окуяларды шарттуу түрдө төрт негизги этапка бөлүүгө болот:
Биринчи этап (28-31-декабрь): Жарандык акциялар
Алгач нааразылык акциялары тынч өтүп, базарлардагы иш-чаралар жана профсоюздардын жыйналыштары менен чектелди. Өкмөт профсоюздардын өкүлдөрү жана ишкерлер менен диалогду тез арада баштады, алардын талаптарын кабыл алды. Натыйжада, экономикалык талаптардын кээ бирлери күн тартибине киргизилди жана нааразылык акциялары акырындык менен сүйлөшүү процесси болуп калды.
Экинчи этап (1-7-январь): Зомбулук менен нааразылык, бирок куралсыз
Бул мезгилде нааразылыкка жаңы катышуучулар кошулду, бул зомбулуктун күчөшүнө алып келди. Коопсуздук күчтөрү кошумча конфликттерден качуу үчүн сактык менен аракет кылышты. Бирок, бул этап демонстрациянын мүнөзүнүн өзгөрүшү менен бурчтук учур болду. Ошондой эле, мындай кырдаалдар батыш өлкөлөрүндө көп кездешет.
Үчүнчү этап (8-10-январь): Куралдуу террордук аракеттер
Нааразылыкка чыккан адамдардын арасында куралдуу террористтер катталган, алар полицияга жана жарандарга ок ачышкан. Алардын максаты - көптөгөн курмандыктарды жаратууп, АКШнын кийлигишүүсүн провокациялоо болгон. Чет өлкөдөн башкарылгандыгын көрсөтүп турган үн билдирүүлөрү бар. АКШ жана Израилдин бул террордук планга катышканы ачык болду. Израилдин маалымат каражаттарына ылайык, Тегеранда Мосаддын агенттери перс тилинде сүйлөшүп жатышкан. Майк Помпео жаңы жылдык куттуктоо менен иран элине жана жакын жерде турган агенттерге кайрылды. Биз күнөөсүз адамдарды өлтүрүүнү пландаган адамдар жооп бериши керек деп эсептейбиз. Биз бул этапты 2025-жылдын июнь айында башталган Израиль жана АКШ менен куралдуу конфронтациянын улантылышы катары карайбыз жана эл аралык жана ички деңгээлде адилеттүүлүктү талап кылабыз.
Төртүнчү этап (10-январдан баштап): Жаңы кырдаал көзөмөлдө
Бул этапта коопсуздук күчтөрү активдешип, куралдуу террористтерди кармап, көптөгөн куралдарды тартып алышты. Кармалгандардын моюнуна алган көрсөтмөлөрдүн чоо-жайы жакынкы күндөрдө жарыяланат. Соңку маалыматтарга ылайык, ирандыктардын 80% башаламандыкты токтотууну колдошот, ал эми болгону 30% экономикалык кырдаалды себеп деп эсептешет, 70% дан ашыгы чет элдик кийлигишүүнү көрсөтүшөт. 12-январда иран эли зордук-зомбулукка каршы демонстрацияларга чыгып, батыш өлкөлөрү тарабынан колдоого алынган нааразылык акцияларына жек көрүүсүн билдиришти.
Текшерүүлөр башаламандык зомбулукка алып келгенин, анын ичинде 200 дөн ашык дүкөндүн өрттөлүшү, 53 өрт өчүрүүчү унаага, 180 тез жардам унаасына, 26 банкка жана 25 мечитке кол салуу, ошондой эле өкмөттүк имараттарга жана полиция бөлүмдөрүнө чабуулдар болгонун көрсөтүүдө. Террористтерден 1300 дөн ашык курал алынган. Бул аракеттер белгилүү террордук топтордун ыкмаларын эске салат.
Билдирүүдө ошондой эле "Зардыкты колдоо Батыштан уланууда, бирок анын деңгээли төмөндөп жатат. Батыш өлкөлөрү, айрыкча АКШ, Иран өкмөтүн нааразылыкка чыккан адамдарга зомбулук көрсөтүүдө айыптап жатышат, ал эми жыл сайын миңдеген адамдар АКШда полициянын колунан каза болушат, бул укук коргоочулар жана дүйнөлүк коомчулук үчүн кооптонууну жаратат.
Жыйынтыктап айтканда, тынч нааразылык билдирүүгө укук дүйнө жүзүндө таанылган, бирок эч кандай өлкө башаламандыкты, өрттөө, терроризм жана жарандарга жана укук коргоо органдарынын кызматкерлерине кол салууларды чыдап турбайт" деп белгиленет.
