Белгилүү болгондой, Кыргызстан энергияны керектөөнүн туруктуу өсүшү менен бетме-бет келип жатат, бул электр энергиясын өндүрүү мүмкүнчүлүктөрүн ашып кетет. Баштапкы энергиянын 50% дан ашыгы имараттарга сарпталат, бул курулуш секторунда энергияны үнөмдөө үчүн реформалардын зарылдыгын баса белгилейт. Заманауи курулуш стандарттарын иштеп чыгуу жана энергия сертификаттоо системасын киргизүү мамлекеттик саясаттын маанилүү аспекттери болуп калды, өзгөчө энергия керектөөнүн өсүшү жана климаттык өзгөрүүлөр шартында.
Мыйзам деңгээлинде өлкөдө курулуш тармагына жаңы милдеттерди киргизген негизги документтер кабыл алынды. Анын ичинде Кыргыз Республикасынын "Имараттардын энергияны үнөмдөө боюнча мыйзамы" жана Өкмөттүн № 531 токтому жаңы жана реконструкцияланган имараттар үчүн энергияны үнөмдөө боюнча минималдуу талаптарды белгилейт. Мыйзам имараттардын бардык жашоо цикли этаптарында энергия сертификаттоону жүргүзүүнү талап кылат: долбоорлоодон жана курулуштан баштап, эксплуатацияга өткөрүү жана жаңылоо иштерине чейин. Имараттар үчүн минималдуу талаптар энергияны үнөмдөө боюнча "В" классы менен аныкталат.
Сертификаттоо процедурасы аяктагандан кийин, ээлер энергияны үнөмдөө классы көрсөтүлгөн сертификат алышат жана жылуулук жоготууларын азайтуу боюнча сунуштар берилет. Бул система энергияны үнөмдөө баалоосун көбүрөөк ачык кылып, сапаттуу курулуш рыногунун өнүгүшүнө жардам берет. Мамлекет бул мыйзамдык реформаларды колдоп, кайра жаралуучу энергия булактарын өнүктүрүү, инфраструктураны модернизациялоо жана туруктуу курулуш стандарттарын киргизүүдө.
Жаңы талаптарга жана квалификациялуу кадрларга болгон муктаждыкка жооп катары ЮНИСОН Групп 2024-жылдын августунан баштап "Энергияны үнөмдөө боюнча сапаттуу консультациялык кызматтардын жеткиликтүүлүгү" долбоорун ишке ашырууга киришти, бул IKI (International Climate Initiative) программасы тарабынан колдоого алынат жана Германиянын Федералдык экономика жана климат боюнча министрлиги (BMWK) менен Германиянын Тышкы иштер министрлиги тарабынан каржыланат.
Долбоордун максаты адистерди даярдоо боюнча улуттук системаны түзүү, методикалык базаны өнүктүрүү жана энергия сертификаттоо боюнча регионалдык потенциалды күчөтүү болуп саналат.
Бул демилгени ишке ашыруу үчүн өлкөнүн жети регионунда: Ош, Баткен, Жалал-Абад, Нарын, Ысык-Көл, Талас, ошондой эле Бишкек жана Чүй облусунда масштабдуу окутуу иш-чаралары уюштурулду. Архитекторлор, инженерлер, жергиликтүү бийлик өкүлдөрү жана жогорку окуу жайларынын окутуучуларынын 220 адиси имараттарды энергия сертификаттоо боюнча окутуудан өтүп, мыйзамдык талаптарды колдонууга даяр болгон биринчи регионалдык консультанттар командасын түзүүгө жетишти.
Долбоордун негизги элементи Италия жана Словакиядан келген эл аралык эксперттердин катышуусу менен тренерлерди даярдоо программасы болду. Бул алты университетке жана академиялык коомчулукка энергия сертификаттоо боюнча модулдарды инженерия, курулуш жана архитектура боюнча билим берүү программаларына интеграциялоого мүмкүнчүлүк берди. Жогорку окуу жайларында энергия аудитору кесиби жана энергияны үнөмдөө боюнча мүмкүнчүлүктөр менен тааныштыруучу конок лекциялар өткөрүлдү.
Эл аралык эксперттер энергия сертификаттоо методикаларын актуалдаштырууга жана баалоо үчүн санариптик инструменттерди киргизүүгө жардам беришти, бул заманбап стандарттарды санариптештирүү шартында колдонууга мүмкүндүк берди. Мамлекетте болгон кырдаалды изилдөө жана энергияны үнөмдөө тармагындагы коомдук жана мамлекеттик институттарды өнүктүрүү боюнча сунуштар өзгөчө баалуу.
Адистерди колдоо максатында энергияны үнөмдөө боюнча биринчи санариптик консультанттар тармагы түзүлдү. Катышуучулардын санынын көбөйүшү энергия сертификаттоого болгон кызыгуунун өсүшүн жана эксперттик жардамга муктаждыкты көрсөтөт. Бул тармак эксперттер, илимий коомчулук жана регионалдык өнөктөштөр ортосунда билим алмашуу, консультациялар жана аракеттерди координациялоо үчүн платформага айланды.
Энергия керектөөнүн өсүшү жана улуттук энергетикалык системага болгон басым шартында Кыргызстанга имараттардын энергияны үнөмдөө боюнча мыйзамдык базасын жана институттарын жакшыртуу зарыл. Бул боюнча Бишкек жана Ошто 200дөн ашык адамдын катышуусунда эки Улуттук диалог өттү, анын ичинде мамлекеттик органдар жана эл аралык өнөктөштөр. Жолугушуулардан кийин мыйзамдарды реформалоо жана институттук инфраструктураны күчөтүү боюнча сунуштар менен жооптуу ведомстволорго биргелешкен кайрылуу даярдалды, бул мамлекеттик саясатты кесиптик практика менен макулдашууга маанилүү кадам болду.
Долбоор ошондой эле региондорго олуттуу таасир этти, техникалык компетенттүүлүктү жогорулатууга, маалымдуулукту арттырууга жана сертификаттоо кызматтарына болгон суроо-талапты түзүүгө жардам берди.
Ошентип, энергияны үнөмдөө кызматтары рыногун туруктуу өнүктүрүү жана мыйзамдарды киргизүү үчүн негиз түзүлдү, бул келечекте энергия керектөөнү азайтууга, үй-бүлө бюджеттерин үнөмдөөгө жана Кыргызстандын энергетикалык коопсуздугун жогорулатууга жардам берет.
«Энергияны үнөмдөө боюнча сапаттуу консультациялык кызматтардын жеткиликтүүлүгү» долбоору Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен каралган милдеттүү энергия сертификаттоосун ийгиликтүү киргизүү үчүн бекем негиз түздү жана улуттук потенциалды күчөттү, кесиптик экосистеманы түзүп, долбоор аяктагандан кийин да өнүгүүнү улантат. ```
