Криминалдык кодекске өзгөртүүлөрдү кабыл алуу 3-декабрда Тажикстандын парламент депутаттары сунушталган өзгөртүүлөрдү карап, жактырганда болду. Атап айтканда, кодексте «виртуалдык активдерди өндүрүү үчүн электр энергиясын мыйзамсыз пайдалануу» жөнүндө жаңы 253(2) беренеси пайда болду. Бул беренеде олуттуу айыппулдар жана эркинен ажыратуу мөөнөттөрүн караган үч бөлүк бар.
Берене биринчи бөлүгүндө криптовалюта мыйзамсыз майнинг үчүн 200дөн 500гө чейин эсептик көрсөткүчтөрдүн (2025-жылга карата бир көрсөткүч 75 сомониге барабар) айыппул каралгандыгы көрсөтүлгөн, бул 15тен 37 миң сомониге чейин суммага туура келет.
Экинчи бөлүк алдын ала келишим боюнча иштеген топторго тиешелүү. Алар үчүн 500дөн 1000гө чейин көрсөткүчтөрдүн (37 500дөн 75 000 сомониге чейин) айыппул же 2ден 5 жылга чейин эркинен ажыратуу каралган.
Үчүнчү бөлүк дагы да олуттуу кесепеттерди камтыйт. «Өтө чоң көлөмдө» электр энергиясын уюштурулган топ тарабынан пайдалануу үчүн 5тен 8 жылга чейин эркинен ажыратуу белгилениши мүмкүн.
Тажикстандын Башкы прокурору Хабибулло Вохидзода мыйзам долбоорун сунуштап жатып, электр энергиясын майнинг-фермаларды колдонуу аркылуу уурдоо өлкөнүн ар кайсы аймактарында электр энергиясын камсыздоодо көйгөйлөрдү жаратып, башка кылмыштарды жасоого шарт түзөрүн белгиледи.
«Виртуалдык активдердин мыйзамсыз жүгүртүлүшү электр энергиясын уурдоо жана кылмыштуу кирешелерди легалдаштырууну камтыган ар кандай кылмыштарга алып келет», — деди Вохидзода. Ал электр энергиясын уурдоо боюнча айрым учурларды мисал келтирип, айрым аймактарда электр энергиясынын жетишсиздиги пайда болгонун айтты.
Башкы прокурор ошондой эле электр энергиясын уурдоо жана мыйзамсыз майнинг-фермаларды колдонуу менен байланышкан кылмыштардын өсүшү боюнча мурда да тынчсыздануусун билдирген. Анын айтымында, электр энергиясын мыйзамсыз пайдалануунун зыяны 32 миллион сомониден ашат, бул фактылар боюнча 4–5 кылмыш иши козголгон.
Вохидзода кээ бир адамдар чет өлкөдөн майнинг-фермаларды колдонуу үчүн жабдууларды киргизип, криптовалюталарды мыйзамсыз өндүрүү менен алектенишерин кошумчалады.
Парламент депутаты Шухрат Ганизода мыйзамдагы өзгөртүүлөрдү комментарийлеп, майнерлер электр тармактарына ашыкча энергияны керектеген жабдууларды туташтырарын тактады. Мисалы, жөнөкөй ASIC-майнер 3,5 кВт*ч чейин энергияны керектей алат, ал эми күчтүү моделдер 5–6 кВт*ч чейин талап кылат. Депутаттын айтымында, ири фермалар миңдеген мындай жабдууларды колдонушат, бул мыйзамды айланып өтүүгө жана электр энергиясын эсепке албастан пайдаланууга аракет кылууга алып келет.
Мындан тышкары, өзгөртүүлөрдүн максаты салык чөйрөсүндөгү бузууларды алдын алуу жана товар жүгүртүүнү көзөмөлдөөчү операторлордун ишмердүүлүгүн камсыздоо болуп саналат.
Мыйзам президент тарабынан кол коюлгандан жана расмий басылмаларда жарыялангандан кийин күчүнө кирет. Бул жылы Тажикстанда электр энергиясын мыйзамсыз пайдалануу жана анын төлөмүн төлөөдөн качуу үчүн айыппулдар дагы көбөйтүлгөнүн белгилеп кетүү керек.
Учурдагы Криминалдык кодекске ылайык, электр энергиясын пайдалануу эрежелерин бузгандыгы үчүн 27 000ден 90 000 сомониге чейин айыппул же 3төн 10 жылга чейин эркинен ажыратуу жазасы каралган. Жаза күчөтүлүп жатат, анткени жыл сайын күз-кыш мезгилинде электр энергиясын берүүдө чектөөлөр киргизилет, бул жылы алар дагы катуу болду, жана калк күнүнө болгону 2ден 4 саатка чейин электр энергиясын алат.
