Мыйзам долбоорунун түшүндүрмө жазуусунда Кыргыз Республикасынын президентинин буйруктарын аткаруу максатында: 2022-жылдын 26-апрелиндеги № 131 экологияны коргоо боюнча шашылыш чаралар жөнүндө жана 2023-жылдын 10-июлундагы № 172 Иссык-Көл жана Сун-Көлдө коммерциялык балык уулоого мораторий киргизүү жөнүндө, ИИМ экологиялык кылмыштар менен күрөшүүнү өзүнүн ишинин негизги багыттарынын бири катары белгилеп, системалуу алдын алуу иштерин жүргүзүп жаткандыгы айтылат.
2025-жылдын биринчи сегиз айында мыйзамсыз балык уулоо жана браконьерликке байланыштуу 66 кылмыш иши козголгон. Алардын ичинен:
- 52 иш сотко жөнөтүлгөн;
- 11 иш токтотулган;
- бир иш убактылуу токтотулган;
- эки иш тергелүү стадиясында.
Мындай кылмыштардын эң көп саны Иссык-Көл облусунда катталган. 2024-жылы 60,9 миң квадрат метр балык уулоочу торлор табылган, ал эми 2025-жылдын башында 11,8 миң квадрат метр мыйзамсыз колдонулган торлор алынды.
Ошентсе да, соттук териштирүүлөрдүн натыйжасында бузуучуларга болгону айыппулдар колдонулган, ал эми эркинен ажыратуу каралган эмес. Бул айрым укук бузуучулардын кайрадан мыйзамсыз балык уулоого киришишине алып келди.
Кылмыш иштерин талдоо көрсөткөндөй, ар бир кылмыштан табиятка келген орточо зыян 90 миң сомду түзөт. Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 310-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык, мындай кылмыш үчүн жазанын санкциясы 200дөн 500гө чейин эсептик көрсөткүчтөрдүн айыппулы же эки жылга чейин белгилүү кызматтарды ээлөө укугунан ажыратуу болуп саналат. Бул жагдай учурдагы жазалоо чараларынын натыйжасыздыгын көрсөтөт.
Кылмыш-жаза кодексине ылайык, бул кылмыш жеңил кылмыш катары классификацияланат жана негизги жаза айыппул болуп саналат, ал браконьерлердин мыйзамсыз кирешелеринен кыйла төмөн. Бул рецидивдердин алдын алууга мүмкүндүк бербейт.
ИИМ сунушталган өзгөртүүлөрдүн мыйзам долбоорунда:
- президенттин экологияны коргоого багытталган буйруктарын толук аткарууга жардам берет;
- мыйзамсыз балык уулоого юридикалык жоопкерчиликти жогорулатат;
- табигый ресурстарды жана биологиялык ар түрдүүлүктү сактоого олуттуу таасир этет.
Мыйзам долбоору
Кыргыз Республикасынын мыйзамы «Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө»
1-берене
Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексине (2021-жылдын 16-ноябрындагы «Эркин-Тоо» гезити № 122-133) төмөнкү өзгөртүүлөрдү киргизүү:
310-беренеде:
1) биринчи бөлүктүн экинчи абзацы төмөнкү редакцияда баяндалсын: «500дөн 1000 эсептик көрсөткүчкө чейин айыппул же эки жылга чейин эркинен ажыратуу менен жазаланат».
2) экинчи бөлүктүн экинчи абзацында «крупный ущерб» деген сөздөрдөн кийин «себеп болгон оор зыянды» деген сөздөр менен толукталсын.
3) экинчи бөлүктүн экинчи абзацы төмөнкү редакцияда баяндалсын: «1000ден 2000 эсептик көрсөткүчкө чейин айыппул же эки жылдан беш жылга чейин эркинен ажыратуу менен жазаланат, белгилүү кызматтарды ээлөө же белгилүү иш менен алектенүү укугунан беш жылга чейин ажыратуу менен».
4) үчүнчү бөлүктүн алтынчы абзацынан «себеп болгон оор зыянды» деген сөздөр алынып салынсын.
а) үчүнчү бөлүктүн жетинчи абзацындагы «1000ден 2000 эсептик көрсөткүчкө чейин айыппул же эки жылдан беш жылга чейин эркинен ажыратуу» деген сөздөр «беш жылдан жети жылга чейин эркинен ажыратуу менен мүлктү конфискациялоо» деген сөздөр менен алмаштырылсын.
б) үчүнчү бөлүк сегизинчи абзац менен толукталсын:
«беренелерде көрсөтүлгөн аракеттер, эгер зыяндын баасы 100 эсептик көрсөткүчтөн ашса, маанилүү өлчөмдө жасалган деп эсептелет, эгер чоң өлчөмдө 1000 эсептик көрсөткүчтөн ашса, өзгөчө чоң өлчөмдө 10 000 эсептик көрсөткүчтөн ашса, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык кылмыш жасалган учурда».
2-берене
Бул мыйзам расмий жарыяланууга жана расмий жарыяланган күндөн он күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.
Кыргыз Республикасынын Президенти
