Кыргыз-турецкий университет "Манас"те 81-жылдык депортациянын эскерүү иш-чарасы өттү, ал турк-ахыска элинин тарыхый жерлеринен азыркы Грузияга көчүрүлүшүнө арналган. Бул трагедиялык окуя Сталиндин буйругу менен 1944-жылдын 14-ноябрында ишке ашырылган.
Иш-чара "Ахыска шаары" аттуу сүрөт көргөзмөсү менен башталды, анда Ахалцихе (азыркы Самцхе-Джавахети) тууралуу заманбап сүрөттөр көрсөтүлдү. Көргөзмө көрүүчүлөрдү көчүрүлгөн үй-бүлөлөрдүн туулган шаарынын атмосферасына чөмүлтүп, убакыттын өтүшү менен болгон өзгөрүүлөрдү көрсөттү.
Андан кийин катышуучулар "Ахыска" аттуу документалдык фильмди көрүштү, ал Кыргызстандагы месхетин турктардын тарыхы жана жергиликтүү тургундардын аларга көрсөткөн колдоосу тууралуу айтып берди. Фильм трагедиянын масштабы жана көчүрүлгөн үй-бүлөлөрдүн туш болгон кыйынчылыктары тууралуу маанилүү суроолорду көтөрдү.
Кеченин кульминациясы "Турк-ахыска депортациясы" аттуу театралдык спектакль болду.
Спектаклдин автору жана режиссёру, ошондой эле депортацияланган адамдардын урпагы Назир Алиев бул иштин өзүнө терең мааниси бар экенин белгиледи:
"Биз жаштарга ата-бабаларыбыздын азаптарын эскертип турушубуз керек. Бул оорук нерсе унутулбашы керек, бирок биз аны эстеп, тынчтыкты, мекенди жана адамдык колдоону баалай билишибиз керек. Искусство бизге тарыхтагы даталар менен гана билдирүүгө болбой турган нерселерди жеткирүүгө мүмкүндүк берет", - деди Алиев.
Ал ошондой эле кыргыз элдин көчүрүлгөндөрдүн тагдырына болгон маанилүүлүгүн белгиледи:
"Биздин ата-бабаларыбыз: 'Эгер кыргыз эли болбосо, биз аман калмак эмеспиз' деп айтышкан. Бизди жардамга муктаж адамдар катары кабыл алышкан, бөтөн адамдар катары эмес. Алар биз үчүн эмне кылганын эч качан унутпайбыз", - деп кошумчалады режиссёр.
Спектакль 1944-жылдын 14-ноябрында Грузиядан Кыргызстанга, Казакстанга жана Өзбекстанга күч менен көчүрүлгөн үй-бүлөлөрдүн трагедиялык түнүн кайра жаратты. Көрүүчүлөр жеке үй-бүлөлөрдүн тагдыры аркылуу адамдардын сезимдерин сезе алышты: фронттон кайтып келген эркектер боштукту жана жоголгон жакындарын тапты.
Спектаклде ошондой эле көчүрүлгөн турк-ахыска элинин кыргыз эли менен биринчи жолу жолугушуусу көрсөтүлдү. Түрк жана кыргыз тилдеринин колдонулушу эмоционалдык жүктөмдү күчөтүп, көрүүчүлөргө көчүрүлгөн үй-бүлөлөрдүн оору, үмүт жана жолдорунун тереңдигин сезүүгө мүмкүнчүлүк берди.
Театралдык искусство трагедияны гана айтып бербестен, аны спектаклдин каармандары менен бирге баштан өткөрүүгө жардам берди.
Иш-чаранын жыйынтыгы "Мекенге болгон сагыныч" темасындагы ырларды окуу жана урматтуу коноктордун чыгыштары менен аякталды. Катышуучулар таасирлери менен бөлүшүп, фуршет учурунда өткөндү эстеп сактоонун маанисин талкуулашты.
Иш-чарага университеттин студенттери жана окутуучулары, ишкерлер, ошондой эле депортацияны баштан кечирген адамдар жана алардын үй-бүлөлөрү катышты. Уюштуруучулар - Кыргызстандын Түрк Жаштар Союзу - кыргыз жана түрк элдеринин ортосундагы байланыштарды бекемдөө зарылдыгын, тарыхтын кыйын беттерин эскерүү аркылуу белгилешти.
