Бул иш-чаранын алкагында Тегеран университетинин эл аралык мамилелер боюнча доктору Мохаммад Реза Салехи 24.kg менен азыркы иран коомунда аялдардын абалы тууралуу өз көз караштарын бөлүштү.
Салехи ирандык аялдардын өлкөнүн өнүгүүсүндө маанилүү роль ойногонун белгиледи.
«Алардын берилгендиги, креативдүүлүгү жана чыдамдуулугу маанилүү өзгөрүүлөргө алып келди. Аялдар илим, маданият, экономика, спорт, саясат жана социалдык жашоо сыяктуу тармактарда активдүү катышып жатышат, бул коомдун өнүгүү жолун аныктоодон тышкары, үй-бүлөдөгү маанилүү ролун да колдойт. Алардын салымы туруктуу өнүгүүгө жана социалдык прогресске жардам берет», — деди ал.
Билим берүү негизги аспекттердин бири болуп саналат. Прогрессивдүү Конституция принциптерине ылайык, Ирандагы билим берүү системасы орто мектепти аяктаганга чейин акысыз билим берүүнү жана жогорку билимге тең мүмкүнчүлүктү камсыз кылат.
«Аялдардын укуктары жана милдеттери боюнча Хартия жана билим берүү боюнча заманбап мыйзамдар сыяктуу саясий демилгелер гендердик айырманы кыскартууда жана аялдар үчүн тең мүмкүнчүлүктөрдү түзүүдө маанилүү роль ойноду. Бул жетишкендиктер Иранга билим берүү адилеттигине жана аялдар үчүн мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүүгө ишенимдүү кадамдар жасоого мүмкүндүк берди, бул ийгиликтүү үлгү болду», — деп улантты Салехи.
Көрсөткүчтөр 2022-жылы ирандык университеттерде студенттердин 59,1 проценти кыздар болгонун көрсөтөт.
Ошентип, студенттердин жарымынан көбү аялдар, бул жогорку билим алууда тең мүмкүнчүлүктөрдүн бар экенин тастыктап турат. Эгер 50 жыл мурун аялдар жогорку билимге жетүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болбосо, азыр алардын саны 56 эсе көбөйдү.
Аялдар ошондой эле мугалимдик кызматтарды ээлешет. Статистика боюнча, 2020-жылы Иран университеттеринин профессордук-окутуучулук курамынын 34 проценти аялдардан турган. Бул аялдардын студенттер гана эмес, академиялык чөйрөнүн активдүү катышуучулары экенин, өлкөдөгү билим системасынын маанилүү бөлүгү экенин көрсөтөт», — деп кошумчалады Салехи.
Иранда таланттуу жаштарды колдоо үчүн Улуттук таланттуу студенттер фонду түзүлгөн, ал уникалдуу өнүгүү мүмкүнчүлүктөрүн сунуштайт. Фонд тарабынан сунушталган 62 миң бюджеттик орундан 16 миңин кыздар ээлеген.
Салехи Иран мыйзамдарына ылайык, аялдардын саясатка катышуусу жана жетекчилик кызматтарга жетүү — бул алардын укугу экенин белгиледи.
«Акыркы жылдары аялдардын мамлекеттик жана жетекчилик кызматтардагы өкүлчүлүгүн көбөйтүү боюнча маанилүү кадамдар жасалды, адилеттүүлүк жана компетенттүүлүк принциптерине негизделип. Натыйжада мамлекеттик мекемелердеги жетекчилик кызматтардагы аялдардын үлүшү 12 пайыздан 30 пайызга чейин өстү.
2022-жылдын аягына карата 2 миллион 246 миң 397 мамлекеттик кызматкердин 56 пайызы эркектер жана 44 пайызы аялдар болгон. 2024-жылдын аягына карата 55 пайыз эркектер жана 45 пайыз аялдар болушу күтүлүүдө, бул гендердик теңдикке умтулууну көрсөтөт», — деп баса белгиледи ал.
Мохаммад Реза Салехинин айтымында, 2020-жылдан 2023-жылга чейин Ирандагы жетекчилик кызматтардагы аялдардын саны 19 миң 597ден 42 миң 396га чейин эки эсе өстү.
«Өткөн жылдын жайынан бери жаңы өкмөт аялдарды жогорку деңгээлдеги саясий башкарууга тартуу боюнча активдүү иш алып барууда:
• 190дан ашык аял жогорку жетекчилик кызматтарга дайындалды;
• 4 — 14-кабинет министрлеринин курамында;
• 14 — президентке баш ийген улуттук мекемелерди жетектешет;
• 13 — министрлердин орун басарлары», — деп кошумчалады ал.
Акыркы жылдары Ирандагы аялдар спортто маанилүү жетишкендиктерге жетишти, алардын ички жана эл аралык мелдештерге катышуусу үзгүлтүксүз өсүп жатат.
«Спорттук инфраструктураны өнүктүрүү, аялдар үчүн атайын лигаларды түзүү жана спорттук мекемелер тарабынан колдоо кыздар жана спортчулар үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачты. Бүгүнкү күнү ирандык аялдар таэквондо, каратэ, ок атуу, ушу, байдарка, жеңил атлетика жана футзал сыяктуу спорт түрлөрүндө мыкты жыйынтыктарды көрсөтүп, дүйнөлүк жана Азия чемпионаттарында медалдарды жеңип алышууда. Алардын Олимпия оюндары, Азия оюндары жана дүйнө чемпионаттарындагы жетишкендиктери аялдар спорту боюнча машыктыруучулардын профессионалдуулугун жана даярдык стандарттарын жогорулатуу жөнүндө айтып турат. Жеке клубдардын кеңейиши, спорттук мектептердеги кыздардын санынын өсүшү жана аялдар спортуна медиа көңүл буруунун көбөйүшү да бул тенденцияны күчөтүүгө жардам берет», — деди ал.
Эксперт аялдардын Ирандагы абалы жакшырып жатканын жыйынтыктады. «Деген менен, дагы эле чоң потенциал бар, жана аялдардын коомдогу ролунун дагы да кеңейишине күбө болобуз деген үмүт бар», — деп кошумчалады ал.
