Белгилүү публицист жана коомдук ишмер 89 жашында дүйнөдөн кайтты
2026-жылдын 14-мартында 89 жашында Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу Кеңеш Жусупов дүйнөдөн кайткандыгы тууралуу президенттин сайты маалымдады.
Кеңеш Жусупов «Манас» II даражадагы орден менен сыйланган, ошондой эле Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты жана Кыргыз Республикасынын Эмгек баатыры болуп саналат.
Ал 1937-жылдын 14-апрелинде Нарын облусунун Тянь-Шань районундагы Эчки-Башы айылында төрөлгөн. 1954-жылы Оттук айылындагы орто мектепти аяктагандан кийин, 1961-жылы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин кыргыз тили жана адабияты факультетинде билим алган.
Жусупов өз карьерасын 1961-1963-жылдары Нарын шаарында чыккан Тянь-Шань облустук гезитинде баштаган. Андан кийин Кыргыз ССР Министрлер Кеңешинин алдындагы Мамлекеттик сырларды коргоо башкармалыгында (Главлит) иштеген. Ар кандай мезгилдерде «Кыргызстан» басмаканасында редактор, Кыргызфильм киностудиясында сценарий редактору жана Нарын облусундагы Кыргыз жазуучулар союзунун адабий кеңешчиси болуп иштеген.
1986-жылдан тарта ал Жазуучулар союзунун башкармалыгынын катчысы кызматын аркалаган, 1987-2020-жылдар аралыгында «Ала-Тоо» адабий журналын башкы редактору катары жетектеген.
Анын адабий ишмердүүлүгүнүн башталышы 1958-жылга таандык, ошол жылы «Ленинчил жаш» гезитинде «Түш» аттуу баяны жарыяланган. Жазуучунун биринчи китеби «Жашоо кумары» 1965-жылы жарык көргөн, ал эми кийинки жылы СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болуп кабыл алынган.
Ошондон бери анын «Каралдым тоолор», «Жүрөгүм менин тоолордо», «Ыр сабындагы өмүр», «Күлгүн курак» жана «Тоолуктар баяны» сыяктуу маанилүү чыгармалары жарык көрдү, бул анын окурмандар арасында таанылышына жана кыргыз адабиятында маанилүү орун ээлешине мүмкүнчүлүк берди.
1975-жылы анын «Ыр сабындагы өмүр» аттуу китеби Алыкул Осмоновдун жашоосуна жана сүйүүсүнө арналган, Кыргызстан Ленин комсомолунун сыйлыгына татыган. Ошол эле жылы Москвада орус тилинде «Лесорубы» («Карагайчылар») аттуу баяндарынын жана повесттеринин жыйнагы жарык көргөн.
Кеңеш Жусупов Ашым Жакыпбеков менен биргеликте «Манас» улуттук эпосунун прозалык версиясын иштеп чыккан. Мындан тышкары, ал кыргыз элинин тарыхына, маданиятына, этнографиясына жана адабиятына арналган негизги 40 томдук «Кыргыздар» басылмасынын демилгечиси жана авторлорунун бири болгон.
Анын чыгармалары түрк, украин, өзбек, чех, орус, казак, татар, араб жана француз тилдерине которулган.
Улуттук маданиятты өнүктүрүүдөгү жетишкендиктери үчүн Жусупов көптөгөн мамлекеттик сыйлыктарга жана наамдарга ээ болгон, анын ичинде «Эмгек даңкы» медалы, Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы, Кыргыз Республикасынын «Эмгек сиңирген маданият ишмери» наамы, Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлык, «Манас» II даражадагы орден, ошондой эле «Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу» жана «Кыргыз Республикасынын Эмгек баатыры» жогорку наамдары бар.
Ошондой эле ал ТЮРКСОЙ алтын медалы менен сыйланган жана бир катар эл аралык сыйлыктардын лауреаты болгон.
Кеңеш Жусупов Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде, Ишеналы Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинде жана башка жогорку окуу жайларында ардактуу профессор болуп иштеген.
«Кеңеш Жусуповдун жаркын образы кыргыз элинин эсинде түбөлүккө калат. Жазуучунун жакындарына терең көңүл айтылды», - деп айтылат билдирүүдө.
Сүрөт www
