Россиянын автоунаа рыногунда "дагестан схемасы" деп аталган автоунааларды сатуу боюнча кооптуу тенденция пайда болду. Бул схема Кыргызстандан алып келинген автоунааларды кыйла төмөн баада сунуштоону камтыйт. Мындай жарыяларда көбүнчө Toyota Camry, Mercedes-Benz E-классы жана Hyundai Tucson сыяктуу популярдуу моделдер тууралуу айтылат, алардын баасы адаттагыдан жүздөгөн миң рублга төмөн болушу мүмкүн, деп билдиришет маалымат каражаттары.
Бул схема төмөнкүдөй иштейт: автоунаалар Кыргызстан жарандарына катталган бойдон калат, ал эми укуктарын өткөрүп берүү жалпы ишеним кат аркылуу жүргүзүлөт. Сатуучүлөр төмөн бааларды Кыргызстандагы бажы мыйзамдарынын өзгөчөлүктөрү менен түшүндүрүшөт, бирок юристтер мындай жакындыкта жогорку юридикалык тобокелдиктер бар экенин эскертет. Фактически, сатып алучу автоунаанын ээси болбойт, ал болгону убактылуу пайдалануу укугун алат.
Бул схеманын географиялык жайылышы адистерди өзгөчө тынчсыздандырууда. Эгер башында маселе негизинен Түндүк Кавказ региондорунда байкалса, азыр мындай сунуштарды Россиянын бардык аймагында кездештирүүгө болот. Алаяктар Москва жана Санкт-Петербург сыяктуу ири шаарларда автоунаа ээлерине багытталууда.
Тарых көрсөтүп тургандай, мындай схемалар эрте же кеч бийликтер тарабынан токтотулат. Армян жана абхаз номурлары бар автоунааларды массалык түрдө тартып алуу мисалы, ээлери чоң бажы төлөмдөрү менен бетме-бет келген учурларды көрсөтөт. Федералдык бажы кызматынын маалыматына ылайык, акыркы жылда мыйзамсыз автоунаа алып келүү боюнча бир нече жүздөгөн иштер козголгон.
Адистер автоунааны ушул схема боюнча сатып алуу финансылык жоготууларга гана эмес, мамлекетке олуттуу милдеттенмелердин пайда болушуна да алып келиши мүмкүн экенин белгилешет. Бажы органдары бардык карыздарды, анын ичинде утилдештирүү жыйымын жана бажы төлөмдөрүн төлөөнү талап кылышы мүмкүн, бул "пайдалы сатып алуу" абдан тобокелдүү кылат. Кээ бир учурларда төлөмдөрдүн суммасы 20 миллион рублга чейин жетиши мүмкүн, бул автоунаанын чыныгы баасынан кыйла ашып кетет.
Мындай кырдаалда потенциалдуу сатып алуучулар жогорку сактык көрсөтүп, шектүү юридикалык тарыхы бар автоунаа үчүн үнөмдөө кылуу келечекте олуттуу финансылык жана юридикалык көйгөйлөргө алып келиши мүмкүн экенин түшүнүшү керек.
