Жөнөкөй эл тердешип иштешет, ал эми айлык акылары чайнектин жана нанга араң жетет. Пенсионерлер коммуналдык кызматтарды төлөгөндөн кийин акча калбайт. Эгерде калктын көпчүлүгү оор мезгилдерди баштан кечирип жатса, кыргыз депутаттары дагы бир жолу нервдер менен ойногону чечишти.
"Урматтуу эл" деген сөздөр менен сөз баштоону жакшы көрүшөт. Эгерде алар бизди урматташса, биз канааттанарлык болмокпуз, эгерде элдин акчаларын чачпаса.
2013-жылдын 14-февралында кабыл алынган токтомго ылайык, айлык жана сыйлыктардан тышкары, ар бир депутатка ай сайын 40 миң 500 сом бөлүнөт.
Ар бир айда, ар бир депутат алат:
- 5 миң сом (жылына 60 миң);
- 2,5 миң сом (жылына 27 миң 500) мобилдик байланыш үчүн;
- 7 миң сом (жылына 84 миң) транспорт чыгымдарына;
- 1 миң сом (жылына 12 миң) өкүлдөрдү кабыл алуу үчүн;
- 1 миң сом (жылына 12 миң) канцелярдык товарларга;
- 4,5 миң сом (жылына 54 миң) шайлоочулар менен иштөө үчүн;
- 7 миң сом (жылына 84 миң) айдоочулардын командировкалык чыгымдарына;
- 10 миң 500 сом (жылына 126 миң) кызматтык унаалардын бензинине;
- 2 миң сом (жылына 24 миң) авто запчасткаларга жана оңдоого.
Ошентип, айлык жана сыйлыктардан тышкары, ар бир депутат "урматтуу элден" ай сайын 40 миң 500 сом алат. Бир жылда бир депутат 480 миң сом коротот. Бардык депутаттар жыл сайын 58 млн сом коротот. Бул айлык жана сыйлыктарды эсепке албаганда. Анткени, класстык наамдарга жана мамлекеттик кызматтагы стажына жараша, депутаттын айлыгы 40 миңден 150 миң сомго чейин өзгөрөт.
Мындан тышкары, фракциялар жана депутаттык топтор үчүн фонддор түзүлгөн. Мамлекеттик жана эл аралык деңгээлде жыйын өткөрүү, гүлдөр жана сувенирлер сатып алуу үчүн ай сайын 10 миң сом бөлүнөт (жылына 120 миң).
- Мобилдик байланыш үчүн 5 миң сом бөлүнөт (жылына 60 миң);
- Жыйындар үчүн канцелярдык товарларга 3 миң сом бөлүнөт (жылына 36 миң);
- Экспертиза жүргүзгөн адистердин кызматтарын төлөө үчүн ай сайын 75 миң сом бөлүнөт (жылына 900 миң).
Жалпысынан, ар бир фракция айына 93 миң сом, жылына 1 млн 116 миң сом алат.
Ал эми кээ бир тойбогон депутаттар - Алишер Абдрахманов, Анарбек Калматов, Нуркамил Мадаминов ай сайынгы батирлерди төлөө үчүн 18 миң сомду 38 миң сомго көтөрүүнү демилгелешти. Учурда Бишкекте 100 миңден ашык жаран 10 миңден 20 миң сомго чейин батирлерди ижарага алышат. Ал эми депутаттар эмнеге болсо да 38 миң сомдук батирлерде жашагысы келишет. Жогорку Кенештин трибунасынан сүйлөгөндө, "Неге биздин бюджетибиз тешик?" деп айтканда, көңүлүң ооруйт.
Казат Акматов, кыргыз эл жазуучусу, легендарлуу парламенттин депутаты:
- Биз депутат болгондо, беш рубль алчубуз. Бизде жардамчылар же кеңешчилер жок болчу. Документтерди, мыйзам долбоорлорун алып, үйгө алып барып, түн ичинде окуп үйрөнчүбүз. Азыркы депутаттар муну жасашпайт. Докладдар жана документтерди жардамчылар даярдашат.
Депутаттар трибунага чыгып, окуп берүүдөн башка эч нерсени билбешет. Кээ бир депутаттар нормалдуу окууга да жөндөмдүү эмес. Бизге мындай парламент керекпи? Тилекке каршы, мыйзам боюнча парламентти эч ким көзөмөлдөй албайт. Даже президент. Ошондуктан депутаттар каалаганын жасашат.
Мисалы, жогорку кызматтагы чиновниктер арасында эң көп айлык алат торага Асылбек Жээнбеков. Андан кийин премьер-министр Жоомарт Оторбаев, анын айлыгы 90 миң сом. Грузиянын президенти Михаил Саакашвили бир убакта мындай айлык алган чиновниктин түрмөгө отургузган.
Өнүккөн өлкөлөрдө чиновниктердин мындай жогорку айлык алганы мамлекетке зыян келтирүү катары кабыл алынат. Ал эми бизде мындай болбойт, чиновниктер элдин эсебинен жашап, бюджеттин үчтөн бир бөлүгү алардын айлыктарына кетет.
Бул убакытта бир дагы чиновник айлыкты кыскартуу зарылдыгы жөнүндө сүйлөгөн жок. Эл баарын көрүп турат. Кийинки шайлоолордо эл добуш берер алдында жакшы ойлонуп алат.
Азамат Калман, жаш саясатчы:
- Депутаттарга мындай чоң кошумча акча алуу уят болушу керек. Бул бюджети чоң дефицит менен бекитилген өлкө үчүн чоң сумма. Алар эл башынан кечирип жаткан кыйынчылыктарга карабастан акча алышы туура эмес. Эгерде депутаттарда совесть болсо, алар мындай акчадан өздөрү баш тартмак. Жакында Жеңиш күнүн белгилешти. Ардагерлер азыр анчалык көп эмес. Депутаттар акча үнөмдөп, ушул ардагерлер үчүн батирлер сатып ала алышмак.
Семетей Талас уулу, көз карандысыз журналист:
- Азыркы депутаттар мурунку депутаттарга караганда кыйла начар иштешет. Кээ бир учурларда жыйындар кворум жок өтөт. Эл үчүн пайдалуу нерселерди жасашса, акча сураса болот эле. Мисалы, электр энергиясынын өз наркын аныктап, мамлекеттин кызыкчылыгында кендерди иштетүүгө жетишсе, ипотека боюнча үйлөрдү куруу маселесин чечсе, жергиликтүү банктардын пайыздык ставкаларын төмөндөтсө. Алар кандай заслуга үчүн акча сурап жатышат? Алардын арасында максимум 5% депутаттар чындап акчага муктаж. Ал эми калган 95% Акаевдин жана Бакиевдин доорундагы байлар. Бул тойбогон байлар 40 миң сомдук кошумча алууну каалашат.
Мукар Чолпонбаев, легендарлуу парламенттин депутаты:
- Депутаттар азыркы айлык акыларынын төмөндүгүн айта башташты. Мен алар мындай акча алышат деп ойлобопмун. Мындай депутаттарга кимдин кереги бар? Биздин убакта биз эки айлык отпуск алдында гана кошумча алчубуз. Ал да болсо, сумма чоң эмес болчу. Мындан тышкары, бизде жардамчылар же кеңешчилер жок болчу. Бизде катчылар гана бар болчу. Аларга айлык төлөнчү.
Источник: газета "Фабула" №36 от 16.05.14 / стр. 2
