Мамлекеттик сот актылары реестринин материалдарына ылайык, биринчи жана апелляциялык инстанциянын сотторунун өкүмдөрү боюнча Нурбек [аты өзгөртүлдү Н.М.А.] ири өлчөмдө пара талап кылуу үчүн соттолгон, башкача айтканда, кызмат адамынан жеке же делдал аркылуу пара талап кылуу, ал эми ал пара берүү же бербөө менен мыйзамдуу укуктарын бузган аракеттерди (бездействие) аткаруу же аткарбоо үчүн, ошондой эле пара берүүгө мажбурлаган шарттарды түзүү менен, анын укук коргоо кызыкчылыктарына зыян келтирүүчү кесепеттердин алдын алуу максатында пара берүү үчүн мажбур кылуу менен байланышкан.
Тергөөнүн жыйынтыгы боюнча, Нурбек, «Бишкекглавархитектура» МПнин Ленин районунун башкы архитектору болуп турганда, Бишкек шаарында жеңил типтеги объекттер үчүн жер участокторун убактылуу пайдаланууга берүү тартиби жөнүндө 2020-жылдын 14-январында Бишкек шаардык кенеши тарабынан бекитилген токтомго ылайык, өзүнүн ишмердүүлүгүндө көрсөтүлгөн ыйгарым укуктарын жеке жана пайдакечтик максатта пайдаланып, пара талап кылган.
Тергөөнүн жыйынтыгы боюнча, муниципалдык жер участокто Т.К. авто майды сатуу жана алмаштыруу менен алектенип, аталган жер участокту пайдалануу үчүн уруксат берүүчү документтерсиз павильон орнотулган. Бул жагдайда, 2023-жылы Ж.М. Т.К.га аталган жер участокту ижарага алуу үчүн уруксат алуу үчүн зарыл документтерди топтоого жардам берүүнү сунуш кылган жана Т.К.ны Нурбек менен байланыштырып, Нурбек Ж.М. аркылуу Т.К.дан архитектуралык-техникалык корутунду берүү үчүн 2000 доллар пара талап кылган.
Ошентип, тергөө Ж.М. Нурбектин атынан Т.К.дан 2000 долларды оң жооп үчүн талап кылганын, ал эми аталган сумма берилбесе, оң корутунду алуу мүмкүн эместиги жөнүндө билдиргенин белгилейт. Муну менен Нурбек жана Ж.М. өздөрүнүн коомдук кооптуу жана кылмыштуу мүнөздөгү аракеттерин түшүнүп, Т.К.ны пара берүүгө мажбур кылган шарттарды түзүшкөн, 2000 долларды Ж.М.га берип, ал кийинчерээк Нурбекке оң корутунду алуу үчүн акчаны өткөрөт.
Ошентип, 2024-жылдын 22-январында Ж.М. Нурбектин тапшырмасы боюнча кылмыштуу ниетин аяктоо үчүн Т.К. менен «My shisha» кафесинин жанында, болжол менен 16:00дө 2000 доллар пара алуу максатында жолугушкан.
Жолугушуу учурунда Ж.М. «Toyota» маркасындагы унаада Т.К.дан талап кылынган суммадагы 1000 долларды алган.
Андан кийин Ж.М. Нурбекке жөнөдү, ал жерде болжол менен 18:20да Бишкек шаарындагы Уметалиев жана Чокморов көчөлөрүнүн кесилишинде «Дастан» дүкөнүнүн жанында 1000 долларды Нурбекке өткөрүп берген.
2024-жылдын 30-сентябрында Бишкек шаарындагы Первомай райондук сотунун өкүмү менен Нурбек 343-берененин 2-бөлүгүнүн 1-пункту («Пара талап кылуу») боюнча кылмыш жасаган деп табылып, ага 20 миң эсептик көрсөткүч, башкача айтканда, 2 миллион сом өлчөмүндө мамлекеттик киреше катары айып пул салынып, мамлекеттик же муниципалдык кызматтарда кызмат орундарына 1 жылга чейин отурууга тыюу салынды. Сот өкүмү күчүнө киргенден кийин үй камагы түрүндөгү чара жокко чыгарылды.
2025-жылдын 8-январында Бишкек шаардык сотунун кылмыш иштер боюнча сот коллегиясынын өкүмү менен Первомай райондук сотунун өкүмү өзгөртүүсүз калтырылды.
Жогорку сотко берилген кассациялык арызында соттолгон адам эки инстанциянын сот актыларын жокко чыгарууну жана кылмыштын курамы жоктугу боюнча актоону өтүнгөн. Ал коюлган айыптоо соттук териштирүүлөрдө өз тастыктамасын тапкан жок, бирок, муну менен бирге, соттор ишти бетине карап, айыптоочу жагына бурулушту, ал эми коргоо аргументтери тиешелүү баа берилбестен калды.
Ошондой эле Нурбек күбөлөрдүн иш боюнча анын менен байланышпаганын, башкача айтканда, жолугушпаганын жана сүйлөшпөгөнүн белгиледи.
Соттук териштирүүлөрдө Нурбек айыптоолорду мойнуна алган жок жана Ж.М. менен 6-7 жыл бою тааныш экенин билдирди. 2023-жылдын октябрь айында ал Т.К.га авто майды алмаштыруу объектиси боюнча архитектуралык-техникалык тапшырма (АТЗ) алууга жардам берүүнү өтүнгөн.
Ошол учурда Ж.М. ал үчүн ыраазычылык билдирет деп айтты. Ошондой эле Т.К. өзү акча сунуштады, бирок ал андан акча талап кылган жок. АТЗ боюнча арызды Т.К.нын жубайы берди, ал «Бирдиктүү терезе» кызматына келип, ага мурдагы мөөнөт өтүп кеткендиктен, АТЗ алуу үчүн кайрадан арыз жазышы керектигин түшүндүрдү. Ж.М. ага телефон чалып, анын объектилери боюнча кандай иштер болуп жатканын сурады. Алардын сүйлөшүүсүндө Ж.М. 1000 долларды ыраазычылык катары айтып, бирок ал материалдарды даярдоо үчүн чыгымдар бар экенин түшүндүрдү.
Ж.А.М.нын соттук териштирүүлөрдө берген көрсөтмөлөрүнөн, ал Нурбек жана Т.К. менен тааныш экенин, достук мамиледе болгонун билдирет. 2019-жылы ал өзүнүн объектилери үчүн уруксат берүүчү документтерди алган, анткени ал уруксат берүүчү документтерди алуу процедурасын билген, Т.К.га ишмердүүлүк үчүн уруксат алууну сунуштады.
Т.К. ага документтерди алуу боюнча жардам берүүнү өтүнгөн. Ал ага мындай кызматтын бардык чыгымдары 3000 доллар болорун эскертти. Нурбек менен Ленин архитектурасында тааныштары болгондуктан, ал Т.К.ны Нурбек менен тааныштырган, аларга маселелерди анын катышуусуз чечүүнү айтты. Бирок Т.К. 1000 долларга документтерди даярдоону өтүндү, ошондо ал Нурбекке чалып, ал документтерди 2000 долларга даярдоого макул болду.
Бир айдан кийин Т.К. ага чалып, жубайы ДУМИ [Муниципалдык мүлктү башкаруу департаменти]на арыз жазганын жана жакында Нурбек документтерди даярдай турганын айтты. Соңку сүйлөшүүдөн бир нече күн өткөндөн кийин документтер даяр экендиги жөнүндө кабарлашты, жубайы Т.К. «Бирдиктүү терезе» кызматына баруусу керектигин айтышты.
Ошентип, 2024-жылдын 22-январында Т.К. Ж.М.га чалып, жолугушуусу керектигин айтты, ал кайда экенин сурады, ал «Караван» ТЦнын жанында экенин айтты. Ал унаага отуруп, 1000 долларды берип, Нурбекке берүүнү айтты. Ошол учурда аны кармап алышты. Кармалганда, анын телефону алынып, Нурбек ага бир нече жолу чалып, колдонуучуну динамикалык режимде сүйлөшүүгө чакырды. Нурбек Уметалиев жана Чокморов көчөлөрүнүн кесилишинде экенин айтып, баруусун өтүндү, ал жакка барып, акчаны өткөрдү жана ал дагы кармалды. Ал Т.К.га акча бербесе, уруксат берүүчү документтерди бербей тургандыгы жөнүндө эч качан коркуткан эмес.
Т.К.нын соттук териштирүүлөрдө берген көрсөтмөлөрүнөн, Бишкек шаарындагы Муромская көчөсүндө 2020-жылдын ноябрь айында май алмаштыруу пунктун сатып алганын, уруксат берүүчү документтерге муктаж болгонун, 2021-жылы Ж.М. менен жолукканын, ал документтерди алууга жардам берүүнү сунуштап, архитектурада тааныштары бар экенин айтканын билдирет. Анын май алмаштыруу пунктунун жанында Ж.М.нын контейнерлери бар. Ж.М. аны Ленин районунун «Бишкекглавархитектура» МПнин кызматкери Нурбек менен тааныштырган.
2023-жылдын 10-декабрында Ж.М. ага чалып, документтердин дээрлик даяр экенин жана бул кызмат 3000 доллар болорун айтты. Ал бул сумма чоң болгондуктан макул болгон жок, Ж.М. жолугушууда сумманы талкуулоону сунуштады.
2023-жылдын декабрь айынын аягында Ж.М. ага чалып, акчалар даярбы деп сурады, анткени Нурбек аны сурап жатат, ал болсо бул сумма чоң экенин жана андай акчасы жок экенин айтты.
Ж.М. эгер андай акчасы жок болсо, документтерди жоготуп алат деп айтты. 2024-жылдын январь айында Ж.М. Нурбек 2000 долларга макул болгонун айтты, эгер ал бул сумманы бербесе, архитектуралык-техникалык корутунду алалбайт. Бул жагдайлардын негизинде ал ГКНБга арыз жазган.
Иш материалдарын карап чыгып, Жогорку сот 2025-жылдын 27-августунда Бишкек шаарындагы Первомай райондук сотунун 2024-жылдын 30-сентябрындагы өкүмүн жана Бишкек шаардык сотунун кылмыш иштер боюнча сот коллегиясынын 2025-жылдын 8-январындагы өкүмүн Нурбек боюнча өзгөртүүнү чечти.
Нурбекке 342-берененин 2-бөлүгүнүн 5-пункту («Пара алуу») боюнча 10 миң эсептик көрсөткүч, башкача айтканда, 1 миллион сом өлчөмүндө мамлекеттик киреше катары айып пул салынып, мамлекеттик же муниципалдык кызматтарда кызмат орундарына 1 жылга чейин отурууга тыюу салынды. Калган бөлүгү боюнча сот актылары күчүндө калды.
Соттолгон адамдын кассациялык арызы Жогорку сот тарабынан жарым-жартылай канааттандырылды. Өкүм акыркы, даттанууга жатпайт.
