- 2025-жылдагы үй-бүлөлүк зомбулук учурларынын статистикасы кандай?
- Белгиленген мезгилде электрондук окуялар журналында үй-бүлөлүк зомбулукка байланыштуу 16 284 учур катталган, бул 2024-жылга салыштырганда 20%га жогору. Бул фактылар боюнча 12 756 коргоо ордери берилген.
Жалпы учурлардын ичинен 9423 Бишкекте, 2907 Чүй облусунда, ал эми Ысык-Көл облусу 1044 учур менен үчүнчү орунду ээлейт. Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында ар биринде 600дөн ашык учур катталган. Нарын облусунда 431 учур, Талас облусунда болсо 235 учур катталган. Өткөн жылга салыштырганда Бишкек жана Ош облусунда эң чоң өсүш байкалууда — 41% жана 45%га чейин.
Талас облусунда берилген коргоо ордерлеринин саны азайган, ал эми көпчүлүк аймактарда зомбулук учурларынын өсүшү байкалууда, бул маселенин латенттүүлүгү менен байланыштуу болушу мүмкүн. Бул аймактарда зомбулук жок дегенди билдирбейт; тескерисинче, тургундар жардам сурай бербейт.
- Зомбулуктан канча адам жабыркады?
- 12 756 жабыркаган адамга коргоо ордерлери берилди, алардын ичинен 11 762 аял, 634 эркек жана 360 бала.
- Агрессорлордун статистикасы кандай?
- Тогуз айдын ичинде 12 156 агрессор катталган, алардын 11 974 эркек жана 782 аял. 95% учурларда зомбулук кылгандар эркектер, бирок аялдар да башка аялдарга, эркектерге жана балдарга карата агрессия көрсөтө алышат.
- Коргоо ордери качан берилет?
- Эгер үй-бүлөлүк зомбулук белгилери болсо, бир айлык убактылуу коргоо ордери берилет. Бул жылы бекитилген жаңы коргоо ордеринин формасы, эгер балдар ата-эненин биринин зомбулугуна дуушар болсо, коргоо ордери экинчи ата-энеге берилет жана бардык балдар автоматтык түрдө кошулат, балдарга карата зомбулук болбосо да. Эгер зомбулук эки ата-эне тарабынан болсо, балдардын өкүлү социалдык кызматкер же башка туугандар болушу мүмкүн. Эгер зомбулук эки чоң адамдын ортосунда болсо, коргоо ордери ар бирине өзүнчө берилет. Ордерди узартуу каралган эмес, жана эгер бир айдын ичинде зомбулук кайрадан болсо, адам коргоо ордеринин шарттарын бузгандыгы үчүн 71-беренеге ылайык жоопкерчиликке тартылат.
- Кандай зомбулук түрлөрү көбүнчө катталат?
- Көбүнчө физикалык зомбулук катталат. Бирок акыркы убакта психологиялык зомбулук боюнча кайрылуулар көбөйдү, ал жертвенин узак убакыт бою кемсинтүүсү жана уятка калтыруусу менен көрүнөт. Көп учурда физикалык зомбулукка узак мөөнөттүү психологиялык басымдан кийин жол берилет. Ошондой эле экономикалык зомбулук, кайдыгер мамиле жана куугунтук учурлары да бар.
- Экономикалык зомбулукка кандай мисалдар бар?
- Экономикалык зомбулук, эгер бир өнөктөш финансылык ресурстарды контролдосо, ал эми экинчисинин жеткиликтүүлүгүн чектесе, пайда болот. Бул күнүмдүк жашоого керектүү нерселерге жеткиликтүүлүктү чектөө же билим алуу жана жумушка орношууга тоскоолдук кылуу менен байланыштуу болушу мүмкүн. Мисалы, эгер жертве агрессордун контролу себептүү керектүү кийимдерди же баласы үчүн курстарды сатып ала албаса.
- Куугунтук деген эмне?
- Куугунтук — жакында мыйзамга киргизилген зомбулук формасы. Бул агрессор жертве менен жашабаса да, аны психологиялык жактан же үчүнчү жактар аркылуу куугунтуктоосун билдирет. Ошондой эле интернет аркылуу шантаждоо сыяктуу цифралдык зомбулук да бар.
- Жабыркагандар милицияга өздөрү кайрылабы?
- Ар дайым эмес. Кээде кайрылуулар медициналык мекемелерден, социалдык кызматкерлерден же коңшулардан келип түшөт. Көптөгөн жабыркагандар зомбулукка дуушар болуп жаткандарын да сезишпейт.
- Балдар зомбулук тууралуу кандайча билдиришет?[/b>
- Кээ бир учурларда балдар өздөрү 102 номерине телефон чалышат, бирок көбүнчө маалымат социалдык кызматкерлерден, мугалимдерден же коңшулардан келип түшөт.
[b]- Агрессорлордун жоопкерчиликке тартылышы боюнча статистика кандай?
- Тогуз айдын ичинде 70-беренеге ылайык 4000 протокол түзүлгөн. Алардын ичинен 1300 агрессор коомдук иштерге тартылса, 1800 агрессор камакка алынган. Кээ бир иштер тараптардын тынчтыкка келишиши менен аяктайт.
- Неге быйыл зомбулук учурларынын өсүшү байкалууда?
- Бир нече себептер бар. Биринчиден, жарандардын зомбулукка болгон маалымдуулугу жана чыдамы жогорулады, бул массалык маалымат каражаттарында чагылдырылууда. Экинчиден, 2024-жылы мыйзамдардагы өзгөртүүлөр үй-бүлөлүк зомбулуктун түшүнүгүн кеңейтти, жертвелер агрессорлор менен бирге жашабаганда да. Бул катталган учурлардын көбөйүшүнө алып келет. Социалдык көйгөйлөр да өз ролун ойнойт: зомбулуктун 40%ы алкогольдик мас абалында болот. Калк арасында маалымдуулуктун жогорулашы да милицияга кайрылууларды көбөйтөт.
- Жакын туугандар тарабынан зомбулук кылуу боюнча статистика барбы?
- Бизде бул маселе боюнча так статистика жок, бирок агрессорлордун көбү мурдагы өнөктөштөр. Жабыркагандар куугунтуктоо тууралуу билдирип, коргоо издей башташат.
- Үй-бүлөлүк зомбулуктун жайылышына кандай факторлор таасир этет?
- Үй-бүлөлүк зомбулук маселеси коомдун бардык катмарларын камтыйт. Бул жашоо деңгээли, алкогольге көз карандылык, маданий жана диний аспекттер, ошондой эле социалдык ролдор жана миграция менен байланыштуу болушу мүмкүн. Социалдык кызматтарга жана маалымдуулукка жеткиликтүүлүктүн жоктугу да бул маселенин пайда болушуна алып келет.
- Неге жабыркагандар убактысында жардам сурабайт?
- Бул менталитет, маданий нормалар жана агрессорго көз карандылык менен байланыштуу болушу мүмкүн. Ошондой эле стереотиптер жана алыстагы аймактарда керектүү жардамга жеткиликтүүлүктүн жоктугу бар. Жабыркагандар көп учурда үй-бүлөнү сактоо үчүн тынчтыкка келишүүгө баратышат, бирок агрессорлорду убактысында жоопкерчиликке тартуу маанилүү.
- Кандай укуктук коргоо механизмдери бар жана киргизилиши пландалууда?
- Биз зомбулукка кабылган адамдар үчүн «Камкор» мобилдик тиркемесин иштеп чыктык. Ал коопсуздук сигналдарын жөнөтүүгө жана кризис борборлору жөнүндө маалымат алууга мүмкүнчүлүк берет. Ошондой эле зомбулукка каршы профилактика боюнча кызматкерлер үчүн дистанциялык окутуу пландалууда жана жертвелер үчүн коркунуч деңгээлин аныктоого жардам берүүчү протоколду киргизүү пландалууда.
