Экономика жана соода министрлиги кальяндардын ишин жөнгө салууга байланыштуу бир нече күчүндө болгон нормативдик актыларга өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча мыйзам долбоорун талкуулоону баштады.
Ведомствонун билдирүүсүнө ылайык, бул документтин максаты - аталган тармактагы укуктук жөнгө салууну жакшыртуу, кальяндарды көлөкөдөн чыгаруу, коррупциялык тобокелдиктерди азайтуу жана бюджетке түшүүлөрдү көбөйтүү, ошол эле учурда жарандардын ден соолугун коргоону камсыздоо. Проект 2025-жылдын 12-ноябрында министрлер кабинетинин төрагасынын тапшырмасы боюнча иштелип чыккан.
Такталган өзгөртүүлөр төмөнкүлөрдү камтыйт:
- кальяндардын легализациясы үчүн укуктук шарттарды түзүү;
- бул мекемелер үчүн лицензиялоону киргизүү;
- санитардык жана өрт коопсуздугу нормаларын сактоону камсыздоо;
- легалдык эмес ишмердүүлүктүн көлөмүн азайтуу.
Учурдагы мыйзамдарга ылайык, коомдук жайларда тамеки тартуу, анын ичинде кальяндар, тыюу салынган. Бирок, практикада көптөгөн кальяндар легалдык эмес ишмердүүлүгүн улантууда.
Ачык булактардан алынган маалыматтарга ылайык, Бишкекте 33төн кем эмес адистештирилген кальяндар бар, барлар, клубдар жана кафелерди эсепке албаганда.
2024-жылдын биринчи тогуз айында бул тармактагы мыйзам бузуу үчүн административдик айыптардын жалпы суммасы болжол менен 5,8 миллион сомду түзгөн.
2024-жылдын ноябрынан 2025-жылдын ноябрына чейин 84-беренеси боюнча 55 протокол түзүлгөн:
- 48и юридикалык жактарга тиешелүү болуп, 2,4 миллион сомду түзгөн;
- 7си физикалык жактарга 35 миң сом суммасында.
Министрликте кальян кызматтарынын туруктуу көлөкө сектору пайда болгонун, ал туруктуу суроо-талаптын негизинде жашап жатканын, бирок укуктук жөнгө салууга жана салык салууга жатпаганын белгилешет.
Дүйнөлүк тажрыйба
Түшүндүрмө жазууда башка өлкөлөрдүн тажрыйбасы жөнүндө айтылат.
Германияда кальян мекемелери санитардык жана өрт коопсуздугу нормаларын катуу сактоо менен иштейт.
БАЭде тамеки тартуу үчүн атайын зоналарды бөлүп берүү жана туруктуу текшерүүлөр менен лицензиялоо модели колдонулат.
Казакстанда, адистердин пикири боюнча, толук тыюу салуу рыноктун бир бөлүгүн көлөкөгө кетирген.
Экономика министрлигинин маалыматы боюнча, эл аралык тажрыйба лицензиялоо моделинин так талаптары менен жайларды жана контролду камтыганын, толук тыюу салуудан эффективдүү экенин көрсөтүп турат.
Мыйзам долбоорунун сунуштары
Сунушталган мыйзам долбоору төмөнкүлөрдү камтыйт:
- кальян тартууга атайын лицензияланган мекемелерде гана уруксат берүү;
- кальян кызматтарын лицензиялануучу ишмердүүлүктөрдүн тизмесине киргизүү;
- жайларга талаптарды коюу, анын ичинде өзүнчө залдардын жана желдетүү системасынын болушу;
- кальян мекемелеринин милдеттүү реестрин түзүү.
