Наткала мавзолейи. Чаткал өрөөнүндө Янги-Базар райондук борборунун четинде эки гумбез бар. Бул надгробиялар кимге таандык жана качан курулгандыгы азыр эч кимдин эсинде жок, бирок уламыштар аларды мифтик пайгамбар Идрис Пайгамбарга таандык кылат. Мурда бул жерде иштеген кыргыз археологу Кибиров өз отчетунда ушул мазарлардын сүрөттөрүн келтирип, аларды XVIII кылымга таандык деп белгилеген, бирок бул гумбездер жөнүндө башка эч нерсе айта алган эмес.
Бүгүнкү күндө алар жөнүндө эмне белгилүү? Алар экөө. Эки гумбез да традициялык мусулмандар стилинде, куполдор жана күйгүзүлгөн кирпичтен жасалган овал колонналар менен курулган. Биринчиси, кичине, шексиз, эскирээк. Ал XVIII кылымга таандык болушу мүмкүн. Экинчиси андан кыйла жаш, балким, XIX кылымга. 1903-жылы «Туркестанские ведомости» гезитинде анын корреспонденти Алибий мазарлар жөнүндө мындай деп жазган: «Эң ыйык Идрис-Пайгамбар (гумбез) Янги-Базардан жогору, Чаткал тоосунун бийик кыркасында жайгашкан. Бул пайгамбардын кабры эмес, «кадамджай», башкача айтканда, Идрис пайгамбар өткөн жер. Текенин үстүндө мазар курулган, анда бир таш бар, жана ал жерде белгисиз жазуулар менен жазылган. Эски мазардын жанына жаңысы курулууда, ал бир урматтуу шейхтин каражатына салынып жатат».
Кийинчерээк жергиликтүү тургундар жаңы мазарды Идриске, ал эми кичинесин — анын аялы Батма-Зурага таандык кылышкан. Кээ бирлери эки мазар Идрис менен байланыштуу деп эсептешет. Окуялардан көрүнүп тургандай, жаңы мазар — эскисинин оңдолгон версиясы, оңдоону өткөн кылымдын аягында Чаткалдан чыккан бай Тоголок-Бай жүргүзгөн. Жогоруда аталган таш — араб жазуусундагы надгробная эпитафия. Бул надгробная эпитафия болжол менен 1191 хиджра жылына, башкача айтканда, 1777-жылга таандык. Эгер бул чын болсо, анда биз коканд колонизациясы учурундагы XVIII кылымга таандык эстелик менен бетме-бет келебиз.
