Жогорку Кенештин жыйынында суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министри Бакыт Торобаев жазгы талаа иштерине даярдык боюнча отчетун сунуштады.
Министрдин айтымында, жазгы талаа иштерине үзгүлтүксүз сугат үчүн суу менен камсыздоо, жаңы жогорку сапаттагы үрөндөрдү даярдоо, айыл чарба техникаларын оңдоо жана тыңайткыктар менен күйүүчү-майлоочу материалдардын убагында жеткирилүүсү, ошондой эле тажрыйба алмашуу жана заманбап агрономиялык технологияларга үйрөтүү сыяктуу бир нече негизги иш-чаралар кирет.
Министр ийгиликтүү жазгы талаа иштерине жоопкерчиликтүү даярдык көрүүнүн маанилүүлүгүн белгилеп, бир нече аспектилерди бөлүп көрсөттү.
Сугат системаларын даярдоо
Бүгүнкү күндө өлкөдө 498 суу сактагыч иштеп жатат, алардын жалпы долбоордук көлөмү 1 миллиард 757 миллион кубометрге жетет. Бирок фактически жыйналган суу болгону 939,3 миллион кубометр, бул өткөн жылга салыштырмалуу 32% аз.
2026-жылы себүү иштеринин аянты 1 миллион 250 миң гектарды түзөт, анын ичинен 885 миң гектар сугат жерлерин ээлейт. Алар үчүн сугатка орто эсеп менен 6,3 миллиард кубометр суу талап кылынат, аны 4-5 жолу берүү пландалууда.
Быйылкы жыл үчүн мамлекеттик бюджеттен сугат объектилерин калыбына келтирүүгө жана оңдоого 12,3 миллиард сом бөлүнгөн. Бул каражаттар төмөнкү иштерге жумшалат:
- 776 км каналдарды тазалоо жана оңдоо;
- 657,4 миң кв. м (112,6 км) каналдарды бетондоо;
- 590 гидротехникалык курулуштарды оңдоо;
- 508 суу өлчөө постторун жаңылоо;
- 91 насостук станция жана 170 насостук агрегаттарды оңдоо;
- 46 насостук агрегаттарды жаңылоо;
- суу өлчөө үчүн 1 500 электрондук контролдук приборлорду орнотуу;
- 225 км коллектор-дренаж системасын тазалоо.
2025-жылга 15 051 скважина каттоого алынган, анын ичинен 308 текшерилген жана 50 пайдаланууга берилген. 2026-жылы 83 жаңы скважина пайдаланууга берилет деп пландалууда.
2026-жылдын сугат мезгилине суу чарба объектилерин даярдоо үчүн 203 техника Суу ресурстары кызматы тарабынан жана жергиликтүү айыл өкмөттөрдөн 1 000ден ашык техника тартуу пландалууда.
2026-жылы:
- 61 объектте курулуш иштерин жүргүзүү пландалууда (15 объектте аяктайт, 24 объектте улантылат, 22 объектте башталат);
- 78 объектте долбоорлоо иштерин жүргүзүү пландалууда (10 объектте аяктайт, 41 объектте улантылат, 27 объектте башталат).
Жалпысынан өлкө боюнча 139 сугат объектиси курулуш жана долбоорлоо иштерине тартылат.
Капельдик жана жаан сугат системалары 20 миң гектар аянтка киргизилет, анын ичинен 5 270 гектар мамлекеттик колдоо алат (2025-жылы — 3 338 гектар), ал эми 14 730 гектар фермерлер тарабынан өнүктүрүлөт (2025-жылы — 14 452 гектар).
2026-жылы суу үнөмдөөчү сугат технологияларын колдонгон фермерлерге 1 миллиард сомдук 2% жылдык үстөк менен жеңилдетилген кредиттер берилет.
2026-жылга жаздык себүүлөр
2025-жылдын күзүндө 252,6 миң гектар жер айдалган, анын ичинен:
- 157,9 миң гектар жаздык дан эгиндери менен себилген;
- 94,7 миң гектарда жазы айдоо жүргүзүлгөн.
Жазгы талаа иштерин даярдоо жана өткөрүү боюнча оперативдик чечимдерди ишке ашыруу үчүн республикалык, облустук жана райондук деңгээлдерде штабдар түзүлгөн.
Үрөн менен камсыздоо
2026-жылга 69 миң тонна дан үрөнү талап кылынат. Азыркы учурда 57 миң тонна даярдалган, бул талап кылынган көлөмдүн 82,5% түзөт.
Солон, күрүч, тамеки, буурчак жана соя үрөндөрү 100% камсыздалган. Жетишпеген көлөмдөр дотациялар жана үрөн өндүрүүчү чарбалар тарабынан сатылган үрөндөр менен жабдылат.
2026-жылга 22 питомниктен 15 миллион 37 миң көчөт даярдалат.
Негизги айыл чарба өсүмдүктөрүнөн тышкары, Баткен жана Кадамжай райондорунда цитрус өсүмдүктөрүнүн көчөттөрүн өстүрүү боюнча иштер жүргүзүлүүдө. Натыйжада мандарин, апельсин, лимон жана кумкват алынган.
2024-жылы 1 058 гектардан 4 839 тонна продукция алынган, ал эми 2025-жылы 1 056 гектардан 7 149 тонна субтропикалык продукция алынган. Цитрус өндүрүшү өсүүнү улантууда.
Ошондой эле Нарын облусунун Ак-Талаа районунда 20 гектар богар жерлерде «Ершовский» сортундагы май сафлору сынактан өткөрүлүп, гектарынан 20 центнер алынган. Өлкөнүн башка аймактарында гибрид сорго «Судан» активдүү жайылтылууда, анын гектарынан 100 тонна жашыл масса алууга болот, бул малды азыктандырууга чоң жардам берет.
Күйүүчү-майлоочу материалдар менен камсыздоо
2026-жылы жазгы талаа иштерин ийгиликтүү өткөрүү үчүн 40,4 миң тонна дизелдик отун жана 9,7 миң тонна бензин талап кылынат.
Май соодагерлер ассоциациясынын маалыматына ылайык, май базаларында жана күйүүчү май куюу станцияларында дизелдик отун жана бензиндин жетиштүү запасы бар.
Мындан тышкары, 2026-жылдагы жазгы талаа иштерин сапаттуу өткөрүү үчүн Мамлекеттик материалдык резервдер фонду фермерлерге литри 74 сомдон 7 миллион литр дизелдик отун сатат.
