Бул өсүш 50 жашка чейинки жаштар менен чектелбестен, улуу муун арасында да окшош тенденциялар байкалууда.
Бул аптада Annals of Internal Medicine журналында жарыяланган изилдөөгө 2003-жылдан 2017-жылга чейин 42 өлкөдөн рак оорусу боюнча маалыматтар каралган.
Ушул изилдөөнүн алкагында жаштар арасында көбөйүп жаткан 13 рак түрү анализденген.
Аныкталган натыйжалар 20-49 жаштагы адамдар арасында айрым рак түрлөрүнүн чын эле көбөйүп жатканын тастыктап турат. Алардын арасында щитовидная бездин рагы, сүт безинин рагы, колоректалдык рак, бөйрөк рагы, эндометрий рагы жана лейкемия — бул оорулар изилдөө жүргүзүлгөн 75% дан ашык өлкөлөрдө өсүштү көрсөттү.
Эң чоң өсүш щитовидная бездин рагында байкалууда, жылдык орточо өсүш 3,57% түздү, андан кийин бөйрөк рагы (2,21%) жана эндометрий рагы (1,66%) турат.
Колоректалдык рак боюнча, 50 жашка чейинки адамдар арасында анын саны жылына орточо 1,45% га көбөйдү. Көпчүлүк рак түрлөрү жаштар арасында жана улуулар арасында өсүштү көрсөтсө, колоректалдык рак бул жагынан айырмаланат.
70% дан ашык өлкөлөрдө жаңы рак диагноздору жаштар арасында улууларга караганда тезирээк катталууда.
Изилдөөнүн авторлору байкалган тенденциялар семиздиктин көбөйүшү, тамактануудагы өзгөрүүлөр жана антибиотиктерди колдонуу сыяктуу жалпы факторлордун болушун көрсөтүп жатканын белгилешет.
Улуулар негизги тобу болуп калууда
«Жаштар рагы» боюнча тынчсыздандырарлык маалыматтарга карабастан, изилдөөчүлөр профилактикалык аракеттерди негизинен жаштарга гана багыттоодон сактанууга чакырышууда. 50 жашка чейинки адамдар арасында айрым рак формаларынын оорулуулугу өсүп жатса да, жалпы оорулуулук саны улуулар арасында дагы деле кыйла жогору.
Мисалы, 2022-жылы АКШда 50 жашка чейинки 50 000 аялга сүт безинин рагы диагнозу коюлса, 50 жаштан жогорку аялдар арасында мындай учурлар 210 000 ден ашкан.
Изилдөөчүлөр оорулуулуктун көбөйүшүнүн себептерин тереңирээк изилдөөгө чакырышууда.
Алынган маалыматтар келечектеги изилдөөлөр жана клиникалык стратегиялар үчүн приоритеттерди аныктоого жардам бере алат, анын ичинде рак оорусу менен ооруган жаш пациенттер үчүн атайын дарылоо жана колдоо көрсөтүү зарылдыгын белгилейт, - деп айтылат отчеттун жыйынтыгында.
Бирок, чындап эле «жаштар рагы» өсүп жатабы же бул диагноздордун жакшыргандыгына байланыштуубу?
Өткөн айда жарыяланган изилдөө оорулуулуктун өсүшүнүн көбү гипердиагностика менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин көрсөтүп жатат, бул чыныгы оорулуулуктун өсүшү менен байланыштуу эмес.
JAMA Internal Medicine журналындагы публикацияда изилдөөчүлөр 50 жашка чейинки адамдар арасында оорулуулуктун эң көп өсүшүнө ээ болгон сегиз рак түрүн — щитовидная без, анус, бөйрөк, ичеги, колоректалдык рак, эндометрий, поджелудочная без жана миелома — анализдешкен.
Изилдөө 1992-жылдан бери бул оорулардын диагноздолгон учурларынын саны эки эсе көбөйгөнүн, бирок өлүм деңгээли таң калыштуу түрдө туруктуу калганын көрсөткөн. Бул катталган учурлардын өсүшү негизинен диагноздордун жакшыргандыгы менен байланыштуу болушу мүмкүн, чыныгы оорулуулуктун өсүшү менен эмес.
Изилдөө авторлору рак оорусун эрте стадияларда эпидемия катары карап, бул маселени ашыкча чоңойтууга жана каалагандай кесепеттерге алып келиши мүмкүн экенин эскертет.
Мисалы, керексиз диагноздор пациенттер үчүн эмоционалдык, физикалык жана финансылык оорчулукка айлануусу мүмкүн, бул ден соолукка реалдуу пайда алып келбеген инвазивдик дарылоого жана узак мөөнөттүү байкоого алып келет.
