Асель Сартбаева, Кыргызстандагы кичинекей айылдан химик, вакцина сактоонун өзгөчө технологиясын иштеп чыкты, ал вакцина өзүнүн касиеттерин жогорку температурада сактоого мүмкүнчүлүк берет. Бул ойлоп табуу, дүйнөнүн алыскы бурчтарында маанилүү медициналык препараттарды сактоо жана ташуу ыкмаларын кыйла жакшырта алат. Бул тууралуу БУУнун басма сөз кызматы Халыкаралык аялдар жана кыздар күнү тууралуу билдирди.
Сартбаева өзүнүн билим алуусун жергиликтүү мектепте баштап, математика, физика жана шахматка кызыгуусун көрсөттү. Ал материалдардын каршылыгы боюнча республикалык олимпиаданы эки жолу жеңип, бул ийгиликке жеткен биринчи кыз болду. Бул жетишкендиктер анын илимде карьерасын улантууга болгон чечимин бекемдеди.
Бишкектеги окуусун аяктаган соң Асель Кембридж университетинин аспирантурасына тандалган, ал жерде кремний материалдарын жана цеолиттерди изилдеген, булар үй химиясынан баштап радиациядан коргонууга чейин ар кандай тармактарда колдонулат. Бүгүнкү күндө ал Бата университетинин доценти жана вакцинация боюнча өзүнүн иштеп чыккан технологияларын ишке ашыруучу EnsiliTech компаниясынын негиздөөчүсү.
Вакциналарды ташуу маселеси актуалдуу бойдон калууда, айрыкча туруктуу электр энергиясы жок жана муздаткыч жабдуулары жок өлкөлөрдө. Мисалы, Кыргызстандагы алыскы тоо айылдарына вакциналарды аттар менен жеткиришет, ал эми арал мамлекеттерине — кайыктар менен. Сартбаеванын иштеп чыккан технологиясы вакциналардын жоготууларын азайтууга жана төмөнкү кирешелүү өлкөлөрдөгү миллиондогон балдар үчүн аларды жеткиликтүү кылууга жардам берет.
Мындан тышкары, Асель билим берүү инициативаларын активдүү колдойт. Ал ЮНИСЕФтин «Аялдар илимде» программасынын элчиси, бул программа мектеп окуучуларын STEM дисциплиналарын (илим, технология, инженерия, математика) үйрөнүүгө жардам берет. Программа мастер-класстарды, менторлор менен жолугушууларды жана лидерлик жана байланыш жөндөмдөрүн өнүктүрүүнү камтыйт, бул кыздардын өзүнө ишенүүсүнө жана илимде карьераны тандоосуна жардам берет, бар болгон стереотиптерге карабастан.
«Көптөгөн ата-энелер кыздары илимий карьераны тандаса, үй-бүлө кура албайт деп коркушат. Мен үчүн бул туура эмес экенин көрсөтүү маанилүү: карьера менен жеке жашоону ийгиликтүү айкалыштырууга болот», — дейт ал.«Аялдар илимде» инициативасы миңдеген мектеп окуучуларына өзүнүн байланыш жөндөмдөрүн ишенимдүү өнүктүрүүгө жана өзүн баалоосун жогорулатууга жардам берди. Программанын көптөгөн бүтүрүүчүлөрү мурда ойлобогон университеттерде STEM адистиктерин тандашты.
Сартбаева илим ар кандай таланттарга муктаж экенин, экспериментаторлордон программисттерге жана коммуникаторлорго чейин белгилейт. «Бул химия, физика, математика же инженерияны үйрөнүүнү пландаштырган кыздар үчүн өзгөчө актуалдуу. Сиздин билимдериңиз жана жөндөмдөрүңүз абдан зарыл», — деп кошумчалайт ал.
Сартбаеванын жана анын EnsiliTech командасынын иштеп чыккан инновациялары COVID-19 пандемиясы шарттарында өзгөчө маанилүү, алар илимий жетишкендиктер глобалдык саламаттыкты сактоо көйгөйлөрүн чечүүгө жана маанилүү дары-дармектерди муктаждар үчүн жеткиликтүү кылууга жардам берерин көрсөтүүдө. ```
