// Сүрөт BYAMBASUREN BYAMBA-OCHIR/AFP аркылуу Getty Images
Кытай бийлигинин туруктуу кысымына карабастан, интернет Түштүк Монголиядагы монголдор үчүн өз тилинде эркин сүйлөшүп, музыка жана адабият менен бөлүшүп, бири-бири менен байланышууга мүмкүнчүлүк берген аз сандагы жерлердин бири болуп калды, деп айтылат акыркы отчетто.
Доклад, PEN America жана Түштүк Монголиянын адам укуктары боюнча маалымат борбору тарабынан даярдалган, Кытай өкмөтү интернетте монгол тилин жана маданиятын активдүү кысымга алып, монголдордун өзгөчөлүгүн колдогон маанилүү санариптик коомдоштуктарды жок кылып жатканын билдирет.
«Биздин туулган тилибизди сактайлы» аттуу изилдөөгө ылайык, белгилүү монгол маданий сайттардын болжол менен 89%ы цензурага учураган же жабылган. Чектөөлөр онлайн коомдоштуктарга да тиешелүү, анын ичинде популярдуу монгол тилиндеги Bainu тиркемеси. Отчетто «Бир провинция, бир гезит, бир кардар» саясаты жөнүндө айтылат, бул мамлекеттик медиага өз тиркемелерин ишке киргизүүгө жана монгол программисттери тарабынан түзүлгөн көз карандысыз платформаларды сүрүп чыгарууга мүмкүндүк берет, — деп айтылат Genocide Watch отчетунда.
Түштүк Монголиядан келген журналист Соёмбо Боржгин, учурда Нью-Йорктогу сүргүндө жашап, «Ички Монголия» гезитинин жабылышына күбө болуп, бир ай реабилитация класстарында өткөргөн. Учурда ал «жүйөлүү маданий репрессиялар» деп атаган маселеге көңүл бурууга аракет кылууда.
«Өкмөт мектептерде монгол тилин үйрөнүүгө тыюу салганда, интернет биздин эл үчүн акыркы эркин мейкинге айланды. Бул Кытай бийлигинин монголдор өз тилинде сүйлөй турган, музыка менен бөлүшө турган жана тарыхын талкуулаган бардык жерлерди жок кылууга ниеттенгенин билдирет. Монгол ырлары «Биз монгол бололу» жана «Мен монголмун» сыяктуу тиркемелерден өчүрүлдү», — деди Соёмбо Боржгин Tech24 менен болгон маегинде.
«Менин туулган аймагымда адамдар монгол тилинде эч нерсени талкуулай алышпайт. Монгол тилине арналган бардык мейкиндер жок болуп кетти», — деп кошумчалады ал.
PEN America жана Түштүк Монголиянын адам укуктары боюнча маалымат борбору технологиялык компанияларды жана эл аралык уюмдарды интернетте монгол маданиятын коргоо үчүн чара көрүүгө чакырууда.
«Биз технологиялык компанияларды жана социалдык тармактарды өз платформаларын түзүүдө маданий укуктарды коргоо концепциясын киргизүүгө, адам укуктарын сактоо боюнча милдеттерин аткарууга жана жабыркаган монгол коомдоштуктарды колдоо үчүн көз карандысыз уюмдар менен кызматташууга чакырабыз», — деп айтылат отчетто PEN Americaдагы PEN/Barbey сөз эркиндиги борборунун башкаруучу директору Лизл Гернтхольцтун сөздөрүндө.
перевод: MiddleAsianNews
