// Содбаярдын сүрөтү/Unsplash
Рана Гуд, Observerдин журналисти, Монголиядагы туризмдин таң калыштуу өнүгүшүн белгиледи, ал нөлдөн башталып, азыркы учурда олуттуу бийиктиктерге жетти.
Монголия, узак убакыт бою изоляцияланган жана冒险га ашык, азыр кеңири саякатчылар үчүн ачылып, өзүнүн уникалдуулугун сактап жатат.
«2009-жылы Монголияга барганда, эл аралык аэропортто бир гана жүк лентасы бар эле. 10 күндүн ичинде мен болгону бир нече турист менен жолугуштум», — деп жазат Рана Гуд, Observer басылмасындагы журналист. (Рана Гуд — Нью-Йорктон келген көз карандысыз журналист, ал саякат, маданият жана гастрономия тууралуу жазат. Швейцариядан чыккан, ал дайыма жаңы жерлерди жана ресторандарды изилдеп, дүйнө жүзүндөгү окурмандары менен өз тажрыйбаларын бөлүшүүгө умтулат).
Ал кошумчалады: «Менин сапарымдын жүрүшүндө мен Чингисханын мекенин — Хан-Хэнтий улуттук паркын изилдедим. Биз орус микроавтобусунда жана аттарда чексиз жашыл талааларды кесип өтүп, кардын үстүндө агып жаткан кристалдай таза дарыялардын жээгинде лагерь курдук. Алыстагандыгы жана мобилдик байланыштын жоктугу бизге табиятка толугу менен чөмүлүүгө мүмкүндүк берди, биз планетадагы жалгыз адамдардай сезилди».
Убакыт өттү, биз эч ким менен жолуккан жокпуз, бирок жолукканда, таасирлер дайыма эстен кетпестей болду. Бир жолу кочкул үй-бүлөсү, аттарда жүрүп, бизди айрага (ферментацияланган аттын сүтү) ичүүгө чакырды — менин эсімде узакка калган таң калыштуу ичимдик. Экинчи жолу, сексенден ашкан карыя, бизди кечинде киргизбей, тосмолонгон көпүрөнү ачууга өтүнүчүбүздү четке какты, анткени ачкычтар анын колунда эле, биз комарлар толгон жаныбарлардын жээгинде палаткаларды курууга мажбур болдук. Укукка карабастан, мен анын чыдамкай четке кагуусунан таң калдым, анткени биз, балким, акыркы күндөрдө көргөн жалгыз саякатчылар болчубуз.
Мен Монголияга баргандан бери туристтик агым кыйла көбөйдү. 2025-жылы өлкөгө 850 000 турист барды, бул 2024-жылга салыштырганда беш пайызга көп, жана быйыл саякатчылар санынын өсүшү байкалууда. Эми аэропорт 15 багытты тейлейт (бир нече жүк каруселдери менен), ал эми Улан-Батордо биринчи беш жылдык мейманкана ачылды.
Мурда бул багыт активдүү эс алуучулар үчүн кыйын жеткиликтүү болчу, азыр болсо ал шаардык жана бай туристтерди, спа-процедуралардан, традициялык монгол музыкасы, анын ичинде жогорку үн менен ырдоо, жана Монголия дүйнөдө жетекчилик кылган верблюжүнүн жүнүн жана кашемирди сатып алууга кызыккан туристтерди тартууда.
Эми Америкадан Монголияга жетүү мурдагыдан да оңой болуп калды. Бул жылдын 30-апрелинен баштап United Airlines Улан-Баторго Токио аэропорту Нарита (NRT) аркылуу учуучу жалгыз америкалык авиакомпания болуп калат, башка эл аралык авиакомпанияларга, анын ичинде Turkish Airlines (Стамбул аркылуу) жана Korean Air (Сеул аркылуу) кошулуп.
// Фадхил Абхимантра / Unsplash
Брианна Уилсон Лос-Анджелестен биринчи жолу келгенде, Монголиядагы жашоо кандайча айырмаланарын көрүп таң калган — ал Дикий Батышта болгон сыяктуу. «Жолдор жок болуп кетти, юрттар (же гезерлер, бул жерде аларды ушинтип аташат) ар жерде пайда болду, ал эми жаныбарлар эркин жүрүп жатышты», — деп эскерет ал. «Адамдардын азыр да ушундай жашап жатканын көрүү сюрреалисттик болду — жерден жана жаныбарларынан пайда алып, менин көнгөн заманбап ыңгайлуулуктарым жок».
Кийинки жылы ал мотоцикл «Урал» менен талаада жүрүп, ошол убактан бери жыл сайын алтыдан он айга чейин Монголияда өткөрөт. 2022-жылы ал жана жергиликтүү тургун Агармаа Батжаргал «Meanwhile in Mongolia» компаниясын негиздешти, ал кичинекей топтор үчүн жергиликтүү тургундар менен өз ара аракеттенүүгө багытталган冒险 турларын сунуштайт. Бул турлар конокторго ат чабыш аттарын, верблюддарды жана бугуларды багып жаткан үй-бүлөлөрдүн юрттарында жана палатка лагерлеринде токтоого мүмкүндүк берет. «Жергиликтүү тургундар менен жашоо — бул дайыма унутулгус тажрыйба», — дейт Уилсон. «Бул Монголияны уникалдуу кылган өзгөчөлүктөрдүн бири — адамдар бул жерге туризм үчүн гана келбейт; алар чындап эле ушинтип жашашат. Көңүлдүү жана кайгыда, биз көп учурда көрбөгөн нерсе».
Күндөр табиятты изилдөө, альпий долиналарына, кардуу талааларга же Гоби чөлүнүн кургак жерлерине саякаттоо менен өтөт. Монголия — дүйнөдөгү 18-орундагы эң чоң өлкө — ошондой эле эң чоң температура диапазондору менен белгилүү: кышында −40°F (-40°C) дан жазында +100°F (+37.8°C) чейин. Эң экстремалдуу континенттик климаттын шарттарында, көп катмарлуу кийимдер жыл бою зарыл, анткени күндөр суук менен башталып, ысык менен аяктайт. Климаттын катаалдыгына карабастан, Монголия «Теңиз Көк Аба» деп да белгилүү, анткени жылына 260 булутсуз күн анын кеңири аймактарын жарык кылат.
// Фил Макфадден
1992-жылы Джалса Урубшуров Nomadic Expeditions компаниясын негиздегенде, Монголиянын туристтик тармагы жаңы эле өнүгүп баштаган — Советтер Союзунун кулаганынан бир жыл өткөндөн кийин, Монголия анын сателлиттик мамлекеттеринин бири болгон. Кийинки жылдарда туризм мамлекеттик көзөмөлдөн жеке секторго өттү. Соңку он жылдыкта жүздөгөн туристтик компаниялар жана курорттор ачылды, ал эми акыркы жылдарда инфраструктуранын өнүгүшү тездетилди. «Монголия жолдорго, турак жайларга жана табиятты коргоого инвестиция салды, ал эми туристтик коомчулук көбүрөөк маданиятка,冒险дарга жана өлкөнүн алыскы аймактарына багытталган билим берүүчү саякаттарды тандай баштады», — дейт Урубшуров.
Nomadic Expeditions компаниясынын эң популярдуу турларынын бири — Беркут Фестивалы, ал батыш Монголияда өтүп, беркуттар менен аңчылык кылуунун байыркы салтына арналган. Жайгашкан жерлерде жеткиликтүүлүк жана инфраструктура чектелиши мүмкүн, ошондуктан компания Three Eagle Camp лагеринин башкаруусун жүргүзөт — 12 юрттан турган кичинекей убактылуу лагер.
Цамбагарав тоосунун этектеринде, Монголиянын түбөлүк кар менен капталган бийиктиктеринин бири, коноктор уникалдуу жөө жүрүштөргө, треккингге, ат менен серуендерге, автоунаа сапарларына катыша алышат жана региондун ар кандай этникалык коомдоштуктарынын жергиликтүү тургундары менен өз ара аракеттенишет, анын ичинде өөлдов, лучниктер-урянхайлар жана беркуттар менен аңчылык кылган казактар. «Монголия таң калыштуу ландшафттарды гана сунуш кылбастан, ачылыш сезимин жана маданияттын тереңдигин да сунуштайт, бул азыркы дүйнөдө күндөн-күнгө сейрек кездешүүчү көрүнүш», — деп кошумчалайт Урубшуров.
Эгерде сиз табиятта азыраак активдүү эс алууну жактырсаңыз же冒险дарыңызды люкс эс алуу менен жыйынтыктагыңыз келсе, жакында ачылган Ayan Zalaat мейманканасы монголдук конок кабыл алуу деңгээлин сунуштайт. Ал Улан-Батордун борборуна жакын, Богд-Хан-Уул биосфералык коругунун жанында жайгашкан, тоолорго көз жоосун алган көрүнүштөрдү сунуштайт жана толук спа борборун сунуштайт.
«Биз коноктор жергиликтүү салттарга, өлкөнүн чыгармачылык жана гастрономиялык маданиятына таасир этүү үчүн заманбап жана чыныгы монгол стилин айкалыштырган мейманкана түзүүнү максат кылдык», — дейт Ayan Hotels and Resorts Mongoliaнын негиздөөчүсү жана аткаруучу директору Цэлмүүн Нямтайшир.
Конокторго традициялык монгол горловое ырдоо, элдик бийлер боюнча сабактар, жергиликтүү буддист монахтар менен медитация же аймактын тарыхын жана кочкул салттарын изилдөө аркылуу табиятка чөмүлүү мүмкүнчүлүктөрү сунушталат. Мейманкананын аймагында жогорку класстагы кытай ашканасын сунуштаган Lost in China ресторандары жана 8 Ounce Steakhouse бар. Кечеңизди «Дымкы бөлмөдө» сигар менен же жеке шарап подвалында шарап менен аяктаңыз.
Азыркы учурда Монголиядай такыр изилденбеген жерлер аз, ошондуктан анын изилденбеген аймактары жана кочкул маданияты менен таанышуу өтө маанилүү, бул дүйнөдө жалпы кабыл алынганга чейин. Бул чоң өлкө азырынча салыштырмалуу белгисиз, бирок башка жерлерде табууга болбой турган тажрыйбалар, маданият жана тарыхтын кеңири түрдүүлүгүн сунуштайт. Мурда анын изилдөөсү үчүн көптөгөн кыйынчылыктарды жеңүү керек болчу, бирок азыр өлкө бардык категориядагы саякатчылар үчүн күндөн-күнгө көбүрөөк тартымдуу болуп жатат.
冒险 сезими дагы эле зарыл, бирок пастухтар менен, беркуттарды багып, дем алуу үчүн, азыркы учурда өлкөнүн кооздугун толуктоочу люкс мүмкүнчүлүктөр пайда болду. Ооба, сиз дагы эле акыркы племя менен түндүк бугуна минип жүрө аласыз, бирок эми сиз кашемир сатып алууга кеткен күндөн кийин массаж столунда эс алууга мүмкүнчүлүгүңүз бар, анткени Монголиянын тарыхындагы жаңы бөлүмдө экзотикалык жана люкс биригет.
перевод: MiddleAsianNews
