"Балдардын өлүмүнүн деңгээли жана тенденциялары" деген аталыштагы отчет БУУнун балдардын өлүмүн баалоо боюнча аралык тобу тарабынан даярдалган. Ал 2000-жылдан бери беш жашка чейинки балдардын өлүмү деңгээлинин олуттуу төмөндөгөнүнө карабастан, 2015-жылдан бери төмөндөө темпинин 60% дан ашык төмөндөгөнүн көрсөтөт. Бул дүйнө жүзү боюнча статистиканы эске алган жана балдардын өлүмүнүн себептерин анализдеген биринчи изилдөө.
Документте бир айдан беш жашка чейинки 100 миңден ашык баланын оор түрдөгү кургакчылыктан каза болгону белгиленген, эң жогорку көрсөткүчтөр Пакистанда, Сомалиде жана Суданда катталган. Бул тамактануу жетишсиздигинин өлүмгө болгон таасирин глобалдык деңгээлде баалаган биринчи изилдөө. Адистер чыныгы сан дагы жогору болушу мүмкүн деп болжолдошот, анткени тамактануу жетишсиздиги иммундук системаны алсыратат жана башка ооруларга чалдыгуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатат, көптөгөн учурлар катталбай калат.
ЮНИСЕФтин аткаруучу директору Кэтрин Рассел тынчсыздануусун билдирди: "Эч бир бала алдын алууга мүмкүн болгон оорулардан каза болбошу керек. Бирок биз глобалдык чыгымдардын азайышынын фонуна каршы балдардын өлүмүн алдын алууда прогресстин жайлашынын тынчсыздандырарлык белгилерин көрүп жатабыз".
Инфекциялык оорулар дагы деле болсо олуттуу коркунуч болуп калууда: тогуз инфекция беш жашка чейинки балдардын өлүмүнүн 43% ын түзөт.Биринчи айдан кийин өлүмдүн негизги себептери малярия, диарея жана пневмония болуп калууда. Өлүм эндемиялык инфекциялар бар өлкөлөрдө, мисалы, Чад, Конго Демократиялык Республикасы, Нигер жана Нигерияда топтолгон, бул жерде конфликттер жана климаттык кырсыктар алдын алуу жана дарылоого жетүүнү кыйындатат.
Отчеттун маалыматына ылайык, беш жашка чейинки балдардын өлүмүнүн жарымынан көбү жаңы төрөлгөндөргө туура келет, бул мезгилдеги өлүмдү азайтууда прогресстин жайлашканын көрсөтөт. Негизги себептер эрте төрөлүү, туулгандагы көйгөйлөр жана инфекциялар менен байланыштуу.
Конфликттер жана туруксуздук аймактарында жашаган балдардын беш жашка жетпей өлүү мүмкүнчүлүгү, коопсуз региондордогу теңдештерине караганда үч эсе жогору.
Инфекциялык оорулар жана жаракаттар жаш балдардын өлүмүнүн негизги себептери болуп калууда, бирок өспүрүм куракта абал өзгөрөт:
- 15-19 жаштагы кыздар арасында өлүмдүн негизги себеби өзүнө кол салуу;
- эгерде эркектер болсо – жол кырсыктары.
БУУнун экономикалык жана социалдык маселелер боюнча орун басары Ли Цзюньхуа жаңы маалыматтарды "катуу эскертүү" деп атап, көптөгөн өлкөлөр Устундук өнүгүү күн тартибинде белгиленген максаттарга жетпей жатканын белгиледи.
"Биз бул өлүмдөрдү кантип алдын алууну билебиз. Жаңыланган саясий берилгендик, баштапкы медициналык жардамга туруктуу инвестициялар жана маалыматтарды чогултуунун ишенимдүү системалары керек, андыктан эч бир бала көңүлдөн четте калбашы керек", – деп кошумчалады ал.
Вакцинация, тамактануу программалары жана квалификациялуу жардам менен төрөлүү миллион жаштарды куткарууга жардам бере алат.
Башкы беттеги сүрөт иллюстративдик: vestivrn.ru.
