1-апрелден баштап, Түркмөнстанда өлкөдөн унаалар менен чыгарууга уруксат берилген дизель отунунун көлөмүнө байланыштуу жаңы эрежелер киргизилди. Максималдуу уруксат берилген көлөм 300 литрди түзөт, жана бул чектен ашкан ар бир литр үчүн кошумча сумма төлөнүшү керек. Бул тууралуу turkmen.news маалымдайт.
Бул чечим 30-мартта кол коюлган Түркмөнстандын президенти Сердар Бердымухамедовдун жарлыгында бекитилген. Жаңы жарлыкка ылайык, чектен ашкан ар бир литр отун үчүн айдоочулар 20 манат (кара базарда болжол менен 1 доллар) төлөшү керек.
Алгачкы кезекте чектөөлөр жүк ташуучу транспортко таасир этет. Жаңы эрежелердин аткарылышын мамлекеттик чек ара кызматы, мамлекеттик бажы кызматы жана «Түркмөннефть» мамлекеттик концерни көзөмөлдөйт. Türkmennebitönümleri башкы башкармалыгынын адистери өткөрмө пункттарында өлчөмдөрдү жүргүзүшөт.
turkmen.news басылмасына белгилүү болгон ички көрсөтмөлөргө ылайык, бажыдан өткөндө ар бир унаанын бакындагы отун көлөмү өлчөнүп, маалымат электрондук эсепке алуу системасына жазылат. Эгер чектен ашып кетсе, айдоочуга эки квитанция берилет: бири өзү үчүн, экинчиси — бажы төлөмүн төлөө үчүн банкка. Бардык өлчөмдөр өзүнчө бухгалтердик китепке жазылып, алдамчылык жана коррупцияны алдын алуу боюнча чаралар каралган.
Басылма Түркмөнстанда отунду бөлүштүрүү тармагындагы коррупция көйгөйлөрү актуалдуу бойдон калууда деп баса белгилейт. Дизель отунунун расмий баасы литрине 1 манат (болжол менен 0,05 доллар) түзөт, бул башка өлкөлөргө караганда кыйла төмөн. Мисалы, 2025-жылдын жайында Өзбекстанда дизель отунунун баасы литрине 1 доллар, Казакстанда — 0,6 доллар, Россияда — 0,9 доллар болгон.
Баалардын айырмасы өлкөдөн мыйзамсыз отун чыгарууга түрткү берет. Түркмөнстан ичинде бул жетишсиздикти жаратууда: АЗСте отунду берүүдө көп учурда расмий эмес чектөөлөр киргизилет, ал эми нормадан ашкан учурда кошумча төлөм талап кылынат — белгиленген баанын 200% чейин.
Ошондой эле жаңы чаралар дүйнөлүк отун рыногундагы өзгөрүүлөр менен байланыштуу. АКШ, Израиль жана Иран ортосундагы конфликттин күчөшү, ошондой эле нефть жана газ экспортунун маанилүү маршруту болгон Ормуз булуңунун бөгөттөлүшү отун бааларынын кескин өсүшүнө алып келди. Мисалы, акыркы бир айда БАЭде дизелдин баасы 70% га, АКШда 50% га өстү.
Бул фондо Түркмөнстандагы ички баалар менен дүйнөлүк баалардын айырмасы дагы да көрүнүктүү болуп калды — болжол менен 25 эсе, бул отунду мыйзамсыз чыгарууга түрткү берет.
Мурда мындай чектөөлөр региондогу башка өлкөлөрдө да киргизилген. Казакстанда 2025-жылдын күзүндө нефтепродукттарды чыгарууга толук тыюу салынган (бул 2026-жылдын майына чейин күчүндө болот), бирок бактардагы отун көлөмүнө чектөө жок. Россия да 1-апрелден баштап нефтепродукттарды экспорттоого толук тыюу салды, бул 31-июлга чейин күчүндө болот.
