Европадагы газ запастары минималдуу деңгээлде, ал эми СПГ жеткирүүлөр көз алдыбызда азайып жатат. ЕС газды асманга көтөрүлгөн бааларда сатып алуудан кача алабы жана инвесторлор үчүн газ боюнча фьючерстер канчалык кызыктуу, деп жазат Аlfabank.
Минималдуу газ запастары
2026-жылдын 22-мартында Европа боюнча газ сактоочу жайлардын толтуруу деңгээли жалпы көлөмдүн 28,5%ынан азыраак, бул тарыхый минималдарга жакын жана жылдын ушул мезгили үчүн орточо көрсөткүчтөрдөн кыйла төмөн.
Айрым өлкөлөрдөгү абал дагы да тынчсыздандырат: Нидерландда толтуруу 6,6%, Швецияда — 14,6%, Хорватияда — 17,2% түзөт.
Бул 2026-2027-жылдардагы жылуулук сезону башталганда Европа газ сактоочу жайлар үчүн адаттагыдан кыйла көбүрөөк газ сатып алууга мажбур болорун көрсөтөт. Ноябрга чейин 90% толтуруу үчүн жергиликтүү трейдерлерге адаттагы керектөөдөн тышкары 67 миллиард кубометр газ сатып алуу керек, бул 2025-жылы ЕСтин жалпы газ керектөөсүнүн 20%ын түзөт.
Кыйынчылык, Россиядан түтүк менен жеткирүүлөр токтогондон кийин, Европа негизинен СПГга таянат жана бул үлүш өсүп жатат.
СПГ жеткирүүлөрү менен көйгөйлөр
2026-жылдын мартында Иран Ормуз булагын бөгөп, Катардан СПГ экспортун токтотту, бул дүйнөлүк жеткирүүлөрдүн 20%ын түзөт. Мындан тышкары, авиация соккусунан кийин бул өлкөнүн өндүрүш кубаттуулугунун 17%ы 3төн 5 жылга чейин иштен чыкты, бул жеткирүүлөрдү калыбына келтирүүнү кыйындатат.
Жакынкы Чыгыштан ЕС бар болгону 11,4 миллиард кубометр газ алат. Бирок СПГ рыногу өз ара байланыштуу, жана ири жеткирүүчүнүн жоголушу бардык керектөөчүлөргө таасир этет. Мындан тышкары, ЕС Россиянын СПГсынан баш тартууну пландап жатат, анын жеткирүүлөрү 2025-жылы 20 миллиард кубометрди түзгөн. Бул газ дүйнөлүк рыноктон жок болуп кетпейт, бирок анын сатып алуучулары Азияда табылат, ал эми ЕС үчүн ал жеткиликтүү болбой калат.
Учурда ЕСтин түтүк менен жеткирүүлөргө альтернативасы дээрлик жок: Норвегия, Азербайжан жана Алжирден келген маршруттар толук кубаттуулукта иштеп жатат. Ошол эле учурда Түркия аркылуу ЕСке Россиядан 18 миллиард кубометр газ келип жатат, бирок учурдагы саясий абалдын шарттарында бул көлөмдөр да белгисиз бойдон калууда. ЕС бул жеткирүүлөрдөн 2027-жылдын 1-ноябрына чейин толук баш тартууга ниеттенүүдө.
Азия өлкөлөрү менен атаандаштык
Европа Биримдиги сатып алган СПГнын маанилүү бөлүгү, узак мөөнөттүү контракттардын алкагында талап кылынбаган бош жүктөр сатылган спот-рыноктон келип жатат. Мындай жүктөрдү ташыган кемелер, сунушталган шарттарга жараша, Европага же Азияга жөнөтүү үчүн тез арада тандоону жүргүзө алышат.
Жай мезгилинде Азияда ысык аба ырайынын таасири менен кондиционерлер жана муздаткычтар үчүн электр энергиясына болгон керектөө өсөт, бул табигый газга болгон суроо-талаптын жогорулашына алып келет. Пиктик керектөө учурларында Азия өлкөлөрү, айрыкча Кытай, спот-рыноктон кошумча газ сатып алууга активдүү киришет, бул Европа үчүн атаандаштыкты жаратат. Бул, өз кезегинде, СПГнын баасынын өсүшүнө алып келет.
Бул жайда Катардан келген СПГ сунушу, негизинен узак мөөнөттүү контракттар боюнча сатылган, жогоруда айтылган 17% кубаттуулук жоголгонуна байланыштуу адаттагыдан төмөн болот. Ормуз булагынын узак мөөнөттүү жабылышынын шартында жоготуулар кыйла көбөйүшү мүмкүн.
Ошол эле учурда, ЕС запастарды толтурууу үчүн көбүрөөк газ сатып алууга мажбур болот, бул бош жүктөр үчүн атаандаштыкты күчөтөт. Аномалдуу ысык шарттарда баалар кыйла жогорулашы мүмкүн.
Бул коркунучтар азырынча бааларда толук чагылдырылган жок.
Европаны эмне күтүп турат
Газга болгон суроо-талап суук кыштын кесепетинен өстү, ал эми жеткирүүлөр азайды. Бул ЕСтин газ балансында эки мүмкүн болгон сценарийди жаратууда:
• Керектөөнүн азайышы, бул экономикалык стагнацияга алып келиши мүмкүн. Бул процесс 2022-жылдан бери башталган, бирок ал жай өтүүдө — керектөөчүлөрдү кескин өчүрүү катастрофалык кесепеттерге алып келиши мүмкүн, анын ичинде мындай чечимдерди кабыл алган адамдардын саясий карьерасына терс таасир этет.
• СПГ үчүн жогору баа сунушу — бул, өз кезегинде, баалардын дагы да өсүшүнө алып келет. Марттын башынан бери TTF газ баасы, региондогу негизги индекс, эки эсе көбөйдү. Бирок бул чектелүү болушу мүмкүн. Учурдагы баалар Ормуз булагынын узак мөөнөттүү жабылышынын коркунучтарын жана Азияда жайкы ысыкка байланыштуу жогорулаган суроо-талапты эске албайт. Эгер бул коркунучтар ишке ашса, TTF баалары 2023-жылдагы рекорддорду жаңыртууга мүмкүн.
Мындан тышкары, кесепеттер 2027-жылга да таасир этиши мүмкүн. Эгер запастар кышка чейин толук калыбына келтирилбесе жана кайрадан суук кыш болсо, жогорку баалар кийинки жылы да сакталат.
Инвестициялык стратегиялар: газ боюнча фьючерстер
Негизги стратегия TTF газ фьючерстерин сатып алуу болуп саналат, бул баалардын дагы да өсүшүн же кескин өзгөрүүлөрдү күтүүгө негизделген. Муну ТТФ фьючерстери аркылуу Москва биржасында пайда табуу мүмкүн. Бул темага болгон кызыгуу жогорулаган шартта соода активдүүлүгү жана фьючерстердин ликвиддүүлүгү жогорулап, позицияларды ыңгайлуу ачууга жана жабууга мүмкүндүк берет, бул волатильдүүлүктөн пайда табууга жардам берет.
Бүгүнкү күндө эң көп соода жүргүзүлгөн контракт TTF-3.26. 1-апрелден тартып негизги соода TTF-4.26 фьючерси боюнча жүргүзүлөт. Бул фьючерстер евро менен МВт.ч үчүн бааланат, ал эми 1 лот бир МВт.чга туура келет. Ошентип, газ фьючерстерин сатып алуу рублдин евро менен салыштырганда күчсүздүгүнөн хедж катары да кызмат кыла алат.
Москва биржасында табигый газ боюнча фьючерстер менен соода кылбаган адамдарга, табигый газды кантип соодалоо керектиги тууралуу атайын материалдар менен таанышууга сунушталат: Henry Hub жана TTF Москва биржасында.
Инвестициялык стратегиялар: акциялар
Газдын жогорку баалары учурда Россиянын өндүрүүчүлөрү үчүн пайдалуу, алар ЕСке газ жеткирип жатышат. Жогорку баалар Газпром жана НОВАТЭК сыяктуу компаниялар үчүн көбүрөөк киреше алып келет.
Эки компания да болжол менен бирдей көлөмдөрдү жеткирет, бирок НОВАТЭКтин ЕСке жеткирүүлөрүнүн үлүшү кыйла жогору, бул компаниянын финансылык көрсөткүчтөрүнө көбүрөөк таасир этиши мүмкүн. Мындан тышкары, НОВАТЭК өз танкерлерин Азияга кайра багыттоого мүмкүнчүлүккө ээ, бул учурдагы шарттарда анын экспортун туруктуу кылат, санкцияларга карабастан.
Газпромдун ЕСке жеткирүүлөрүнүн үлүшү кичине, бирок ал саясий абалдын өзгөрүшүнөн пайда көрө алат, эгер ЕС кээ бир түтүк менен жеткирүү багыттарын калыбына келтирүүнү чечсе. Бул учурда СПГнын жетишсиздиги жана ага болгон жогорку көз карандычылык Газпром менен кызматташуу үчүн маанилүү аргументтер болушу мүмкүн. Бирок учурда ЕСтеги саясий маанай оптимизмге жол бербейт. ```
