2026-жылдын 21-январынан тартып Кыргызстанда «Этил спирттерин өндүрүү, импорттоо, сактоо жана сатуу боюнча мамлекеттик монополия жөнүндө» мыйзамга өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча мыйзам долбоору талкууланат. Бул мыйзам долбоорунун демилгечиси Жогорку Кеңештин депутаты Марлен Маматалиев.
Долбоордун негиздемесинде сунушталган өзгөртүүлөрдүн максатына көңүл бурулат:
- алкоголь продукциясын колдонуу деңгээлин төмөндөтүү;
- жарандардын ден соолугун коргоо;
- коомдук коопсуздукту жакшыртуу.
Мыйзам долбоору алкогольду ашыкча колдонуу маселесин коомдук жана медициналык эң актуалдуу маселелердин бири катары белгилейт, ал калктын ден соолугун, кылмыштуулук деңгээлин жана социалдык туруктуулукту терс таасир этет.
Мыйзам долбоорунун негизги пункттары төмөнкүлөрдү камтыйт:
- түнкү убакта алкоголь сатуу убактысын чектөө;
- алкогольду лицензияланган адистештирилген жайларда — ресторандарда, барларда, кафелерде жана дүкөндөрдө гана сатууга уруксат берүү;
- түнкү убакта башка соода жайларында алкоголь сатууга тыюу салуу.
Демилгечи бул чаралар кылмыштардын, үй-бүлөдөгү жана көчөдөгү зомбулук учурларынын, ошондой эле алкогольдин таасири астында болгон Жол кырсыктарынын санын азайтууга жардам берет деп эсептейт. Берилген маалыматтарга ылайык:
- үй-бүлөлөрдөгү зомбулук учурларынын болжол менен 75%ы алкоголь ичимдигинин таасири астында болот;
- 2019-жылы Ички иштер министрлиги 8 159 үй-бүлөлүк зомбулук учурун каттаган, анын 70%ы алкогольди ашыкча колдонгон үй-бүлөлөрдө болгон;
- 2024-жылдын башынан бери 3 754 айдоочу алкоголь ичип унаа айдагандыгы аныкталган, алардын 65и Жол кырсыктарына себепкер болуп, 117 жаракат жана эки өлүмгө алып келген.
Ошондой эле мыйзам долбоорунда алкоголь продукциясын мамлекеттик жөнгө салуу жөнүндө мыйзамдын 14-беренесине өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталууда. Негизги жаңылыктар төмөнкүлөрдү камтыйт:
Алкоголь сатууга тыюу салынган жерлердин санын кеңейтүү. Тыюу борбордук аянттарда, ошондой эле парктарда, бакчаларда, скверлерде жана эс алуу комплекстеринде алардын чегинен 100 метр радиусунда иштейт.
23:00дөн 08:00гө чейин алкоголь сатууга тыюу салынат, айрым исключениялар менен:
- жалпы тамактануу тармагындагы уюмдар жана жеке ишкерлер тарабынан алкоголь продукциясын сатуу;
- жалпы тамактануу жайларында сыра жана башка жеңил алкоголь ичимдиктерин сатуу;
- Таможня союзунун чегинен чыгып жаткан жарандар үчүн бажы төлөмсүз соода дүкөндөрүндө алкоголь сатуу.
Мыйзам долбоорунун авторлору бул чаралар алкогольду колдонууну азайтууга, укук бузууларды алдын алууга жана коомдун коопсуздугун жогорулатууга багытталганын, бул эл аралык алкоголь рыногун жөнгө салуу практикасына жооп берерин баса белгилешет.
Документацияда башка өлкөлөрдүн тажрыйбасы да белгиленет:
- Россияда жана Казакстанда түнкү алкоголь сатууга тыюу салынган;
- айрым аймактарда мындай чектөөлөрдү киргизгенден кийин Жол кырсыктарынын жана укук бузуулардын санынын азайышы байкалууда;
- Финляндияда жана Швецияда күчтүү алкоголь мамлекеттик дүкөндөр аркылуу сатылат жана убакыт боюнча катуу жөнгө салынат.
Демилгечилер Кыргызстанда ушундай чараларды киргизүү социалдык тобокелдиктерди азайтуунун эффективдүү жолу болуп, эл аралык стандарттарга жооп берет деп ишенишет.
