Кыргыз Республикасынын президенти Садыр Жапаровдун салык администрирлөөсү боюнча пилоттук долбоорлорду өткөрүү тууралуу жарлыгынын негизинде, 2025-жылдын 15-мартынан 15-августуна чейин Салык кызматы бул долбоорду баштады.
Бул долбоордун алкагында базар администрациясы салыктык агент болуп, ишкерлердин салыктык милдеттенмелери жана камсыздандыруу төлөмдөрүн эсепке алуу жана көзөмөлдөө үчүн жооптуу болду. Негизги максат — базар катышуучулары үчүн салык салууну жөнөкөйлөтүү жана ачыктыкты камсыз кылуу.
Бул максаттарга жетүү үчүн «Базар» инновациялык цифралык платформасы түзүлдү, ал ишкерлер менен салык органдарынын ортосундагы өз ара аракеттешүүнү жакшыртат, ошондой эле салык администрирлөөсүн жеңилдетет жана бизнес жүргүзүү үчүн ыңгайлуу шарттарды түзөт.
Мурда салык инспекторлору базарды кыдырып, ишкерлерге карыздары тууралуу маалымат беришкен, бул хаос жаратып, айрым ишкерлер патенттерин алса, башкалары албаса, кээ бирлери салыкты туруктуу төлөсө, кээ бирлери унутуп калышчу. Эми бардык процесстер цифраланган, жана ар бир соода контейнерин реалдуу убакыт режиминде көзөмөлдөп турууга болот. Базар администрациясы менен ишкерлердин ортосундагы өз ара аракеттешүү ушул цифралык платформа аркылуу жүргүзүлөт.
«Базар» системасынын функционалы төмөнкүлөрдү камтыйт:
• онлайн-банк операцияларын жүргүзүү мүмкүнчүлүгү;
• бардык соода пункттарын, алардын мүлкүн жана ижарачыларын эсепке алуу;
• арыздарды жана документтерди электрондук түрдө иштеп чыгуу;
• салык жана камсыздандыруу төлөмдөрүн төлөөнү көзөмөлдөө;
• карыздарды онлайн-көзөмөлдөө;
• ижара, салык жана социалдык төлөмдөр боюнча маалыматтарды текшерүү.
Системаны киргизүүнүн натыйжасында бардык ишкерлер жана соода объектилери цифраланган жана «Дислокация» системасына интеграцияланган, бул салык төлөмдөрү жана объектилердин абалы боюнча маалыматтарды реалдуу убакыт режиминде көзөмөлдөөгө мүмкүндүк берет. Эгерде ишкердин карызы болсо, анын контейнери кызыл түстө көрсөтүлөт, ал эми төлөнгөн мезгилдер — жашыл түстө.
Пилоттук долбоордун негизги жыйынтыктары:
• «Дордой» базарында 13 697 салык төлөөчү жана 13 890 объект катталган;
• салык жана камсыздандыруу төлөмдөрүн администрирлөө кыйла жакшырды;
• салык түшүүлөрү үч эсе көбөйдү.
Эгер мурда базар айына 30 миллион сом чамасында каражат чогултса, цифралангандан кийин бул сумма 100 миллион сомго чейин өстү. 2025-жылдын биринчи 10 айында салык жыйымдары 727 миллион сомдон ашты, ал эми жылдын аягына чейин сумма 1 миллиард сомдон ашат деп күтүлүүдө.
Пилоттук долбоордун ийгиликтүү ишке ашырылышынан кийин «Базар» системасы «Кара-Суу» жана «Мадина» базарларына киргизилди, жана кийинки кадам Кыргызстандагы бардык базарларга системаны кеңейтүү болот.
Бул долбоор цифралануунун ишкерлердин ишин кыйла жөнөкөйлөтүп, текшерүүлөрдүн санын азайтып, салык төлөөнү ачык кылганын көрсөттү — ар бир адам өзүнүн айланасындагы кирешеге жараша салык төлөйт.
Мындан тышкары, пилоттук долбоордун жыйынтыктары боюнча Салык кодексине өзгөртүүлөр киргизилди, алар базарлардын жана соода борборлорунун администрацияларына салык төлөөнү көзөмөлдөө боюнча ыйгарым укуктарды делегирлөөнү камтыйт, бул алардын аймагында иш жүргүзгөн субъекттер тарабынан. Мындай көзөмөлдү жүргүзүүнүн тартиби министрлер кабинетинин токтому менен аныкталат.
