Давос шаарындагы Дүйнөлүк экономикалык форумда Канаданын премьер-министри Марк Карни дүйнө эски тартиптерге кайтып келбейт деп билдирди жана «орто державаларды» күчтүү өлкөлөрдүн алдында өз кызыкчылыктарын коргоо үчүн биригүүгө чакырды.
«Орто державалар биргелешип иш алып баруусу керек, болбосо биз четте калып калабыз», — деди Карни шейшемби күнү, күчтүү өлкөлөр өз максаттарына жетүү үчүн экономикалык басым көрсөтүп жатканын белгилеп.
Ал ошондой эле Канада Гренландия, Дания жана НАТОго колдоо көрсөтүүгө даяр экенин айтты, бул залда кол чабууларды жаратты.
«Улуу державалар» түшүнүгү адатта Кытай, Франция, Россия, Улуу Британия жана АКШны камтыган БУУнун Коопсуздук Кеңешинде туруктуу орундары бар өлкөлөргө тиешелүү. Бул өлкөлөрдүн экономикалык жана аскердик потенциалы чоң.
Орто державаларга Канада, Австралия, Аргентина, Түштүк Корея жана Бразилия сыяктуу өлкөлөр кирет — булар дүйнөлүк саясатта маанилүү таасирге ээ мамлекеттер, бирок алардын экономикаларынын өлчөмү салыштырмалуу кичине.
Карни дүйнө «өзгөрүү мезгилин» башынан өткөрүп жатканын, жөн гана этаптардын алмашуусу эмес экенин белгиледи.
«Улуу державалар экономикалык интеграцияны басым көрсөтүү инструменти катары, тарифтерди — таасир көрсөтүү рычагы катары, ал эми финансылык инфраструктураны жана жеткирүү чынжырларын манипуляциялоо үчүн уязвимдүү жерлер катары колдонууну башташты», — деп кошумчалады ал.
Карни ошондой эле «Канада биринчи болуп тынчсыздануунун сигналдарын укту» деп айтты, географиялык жайгашуу жана тарыхый союздаштардын коопсуздук жана гүлдөгөндүктү камсыз кылбай калганы тууралуу.
Трамп бийликке кайтып келгенден кийин, АКШнын президенти Канада жөнүндө «51-штат» деп айтып, өлкөнү АКШ менен «экономикалык күч» колдонуп бириктирүү менен коркутту. Вашингтон Канададан келген товарларга жогорку бажы салыктарын киргизди, бирок Канада башка базарларга экспортту 14% га көбөйттү, бул АКШга жеткирүүлөрдүн төмөндөшүнөн болгон жоготуулардан ашып кетти. Мындан кийин Карни Кытай менен амбициялуу соода келишимин түздү.
Жакында Трамп Канададан Гренландияны басып алуу пландарын жарыялады, социалдык тармактарда америкалык желектин сүрөтү түшүрүлгөн карта жарыяланды.
Карни Канада НАТО мүчөсү катары Гренландия, Дания жана алардын Гренландиянын келечегин аныктоо укугун толук колдойт деп белгиледи.
«Биздин 5-беренеге болгон берилгендигибиз бекем», — деди премьер, НАТО келишиминин бир мүчөсүнө кол салынган учурда альянстын бардык мүчөлөрүн коргоо катары түшүндүрүлгөн пунктуна шилтеме берип.
Бул аптада канадалык маалымат каражаттары Канада Гренландияга датчандар жана башка европалык аскерлер менен биргелешип машыгууларга катышуу үчүн кичинекей аскер контингентин жөнөтүүнү карап жатканын билдирди.
Давос шаарында бул тууралуу комментарий берип, Канаданын тышкы иштер министри Анита Ананд: «Биз НАТО машыгууларына жана канадалык куралдуу күчтөр тарабынан өткөрүлгөн машыгууларына туруктуу катышып жатабыз» деди. Ал аскерлерди жайгаштыруу боюнча чечимдерди улуттук коргоо министри жана коргоо штабынын башчысы кабыл алат деп кошумчалады.
BBC Канададын Улуттук коргоо министрлигинен комментарий сурады.
Карни өз сөзүндө Канада өзгөрүп жаткан геополитикалык кырдаалга ылайыкташуу үчүн башка мамлекеттер менен өз ара аракеттенүүгө жана «жалпы баалуулуктар жана кызыкчылыктарга негизделген ар түрдүү коалицияларды түзүүгө» көңүл буруп жатканын билдирди.
Премьер-министр Канада «ишенимдүү жана туруктуу» өнөктөш катары мүнөздөгөн жана Кытай жана Катар менен болгон акыркы соода жана инвестициялык келишимдерди, ошондой эле өткөн жылдын башында ЕС менен кол коюлган коргоо боюнча сатып алуулар келишимин белгиледи.
Карни Дональд Трампты аты менен атаган жок, бирок анын айрым билдирүүлөрү АКШнын президентине арналган болушу мүмкүн, ал Дүйнөлүк экономикалык форумда сүйлөшүү үчүн өзүнүн чыгышын пландап жатат.
