Коркунучтун масштабын аныктоо маселеси ачык бойдон калууда
Иранда АКШ жана Израилдин чабуулдарынын натыйжасында пайда болгон экологиялык көйгөйлөрдү жоюу үчүн он жылдар талап кылынат. Өткөн жумада өлкөдө "кара жаан" деп аталган көрүнүш байкалган, бул жергиликтүү тургундардын ден соолугуна коркунуч туудурат, деп билдирет Bloomberg.
Иранга каршы аскердик операциянын таасири уулуу булганууга алып келди, анын кесепеттери көп жылдар бою уланат. Ракеталардын жана бомбалардын жарылуусу оор металлдар жана башка уулуу заттарды абага, жерге жана суу жаратылышына чыгарат, жана снаряддар өзүнүн кулаган жеринде көп жылдар бою кала берет. Мындай булгануулардын тазаланышы татаал жана чыгымдуу, отчетто белгиленет.
Conflict and Environment Observatory (CEOBS) директору Даг Вейр көп адамдар булгануучу заттарга дуушар болуп жатканын жана бул процесс маанилүү убакытты талап кыларын белгиледи. Уюмдун маалыматы боюнча, конфликттерден улам экологияга коркунуч туудурган 300дөн ашык окуя катталган.
Израилдин Тегерандын жанындагы мунай сактагычтарына болгон чабуулу натыйжасында экосистемалар эң көп жабыркаганын Вейр кошумчалады. Ал, ири шаарга жакын жайгашкан отун инфраструктурасынын объектилери сейрек мишенеге алынарын белгиледи. Тегеран жана анын айланасындагы калк саны 18,5 миллионго жетерин белгилөө маанилүү.
Брэдфорд университетинин химия жана мунай инженериясы боюнча профессору Неджат Рахманиан Тегерандын абасы жана суусундагы майда бөлүкчөлөрдүн жана оор металлдардын жогорку концентрациялары тууралуу маалымдады. Бул свинец, хром, никель жана кадмийди, ошондой эле кумшекер жана таштандыларды күйгүзгөндө пайда болгон уулуу заттарды, мисалы, күкүрт диоксидин камтыйт.
Афина улуттук обсерваториясынын физиги Димитрис Каскаутис Тегерандын географиялык жайгашуусу көйгөйдү курчутуп жатканын кошумчалады. Шаар Альборз тоолорунун этегинде жайгашкан, бул абанын нормалдуу айлануусуна тоскоол болуп, булгануучу заттарды кармап турган термикалык инверсия шарттарын түзөт. Жалпы алганда, жаан-чачын атмосфераны тазалайт, бирок бул учурда ал булганууну гана күчөтүшү мүмкүн.
«Бузуучу мунай өрттөрүнүн жана жаандын айкалышы булганууну ден соолукка дагы да коркунучтуу жана уулуу кылат», — деп эскертти Каскаутис. «Бул заттар, суу менен аралашканда, дагы да уулуу болуп, организмге оңой кирип, нерв системасын, канды жана бөйрөк менен боор сыяктуу органдарды таасирлейт.»
АКШ жана Израилдин Ирандагы отун сактагычтарына сокку уруусунан кийин коркунучтуу «кара жаан» болгон. Ирандын Кызыл Жарым Ай коомунун маалыматына ылайык, мындай жаандар «өтө коркунучтуу жана кислоталуу» болуп, терини химиялык күйгүзүүгө жана дем алуу жолдорунун оор жаракаттарына алып келиши мүмкүн.
ДДУ (Дүйнөлүк Саламаттык Уюму) Ирандагы объектилерге болгон чабуулдар натыйжасында уулуу углеводороддордун жана күкүрт оксиддеринин «масштабдуу чыгарылышы» тууралуу маалымдады. Бул заттар адамдын ден соолугуна олуттуу коркунуч туудрат. Адистер кислоталуу жаан менен байланышта болгондо, жабыркаган терини муздак суу менен жууп, кийимди алмаштырууну сунушташат, аны жабык сумкага салып коюу керек.
Март айынын башында Эл аралык атомдук энергия агенттиги (МАГАТЭ) Иранда чабуулдардан кийин радиациялык чыгарылыш коркунучтары жок экенин билдирди, бирок Натанздагы уранды байытуу боюнча жер астындагы заводдогу зыяндарды тастыктады.
Ошондой эле «кислоталуу жаандардын» Борбордук Азияга жайылышы мүмкүн экендиги тууралуу маалыматтар берилген, бирок бул маалыматтар кийинчерээк экологиячылар жана адистер тарабынан четке кагылган.
сүрөт www
