Кыргыз Республикасынын биринчи медиаторлор съездине даярдык чоң скандалга алып келди. Юридикалык кызматтар рыногун мониторингдөө учурунда уюштуруу комитетинин мүчөлөрү тиешелүү билимге жана мыйзамдуу негиздерге ээ болбогон көптөгөн "эксперттерди" аныкташты, алар активдүү түрдө өздөрүн медиатор катары көрсөтүшүүдө. Бул профессионалдык коомчулукта олуттуу тынчсызданууну жаратат, анткени мындай "медиаторлорго" кайрылуу гана пайдасыз болуп калбастан, жарандар үчүн коркунуч туудурушу мүмкүн.
Эң чоң коркунуч конфиденциалдуулуктун бузулушунда жатат. Медиация учурунда, бул үй-бүлөлүк талаш-тартыштар, бизнес бөлүштүрүү же кылмыш иштериби, катышуучулар жеке маалыматтарын ачыкка чыгарышат, мыйзам тарабынан каралган коргоого үмүттөнүшөт. Профессионал медиаторлор өздөрүнүн репутациясын баалашат жана этикалык нормаларды катуу сакташат, ал эми өзүн-өзү жарыялагандар маалыматтын агып кетүүсүнө жооп бербейт. Адистер жарандарга кайрылганда медиатордун статусун тастыктаган күбөлүктүн номерин сурап алууну сунушташат.
Бул тармактагы эрежелер кыйла катуулашканын белгилөө маанилүү. 2025-жылдын 14-ноябрында президент тарабынан кол коюлган Кыргыз Республикасынын "Медиация жөнүндө" жаңы мыйзамына ылайык, медиатор 25 жаштан жогорку жаран, жогорку билимге ээ, соттолбогон жана атайын күбөлүк алган адам болушу керек. Мындан тышкары, мамлекеттик кызматкерлерге бул иш менен алектенүүгө тыюу салынган.
Мамлекетте медиаторлордун ишин уюштуруу үчүн бирдиктүү Медиаторлор Палатасы түзүлөт — бул өзүн-өзү башкаруучу профессионалдык уюм, мүчөлүк милдеттүү болот. Бул структура даярдоо стандарттарын, этика кодексин иштеп чыгат жана расмий күбөлүктөрдү берет. Бардык практикалык адистер медиация борборлорунда бирикүүгө тийиш — бул коммерциялык эмес уюмдар, алар процедуралардын ачык болушун камсыздайт.
Жаңы мыйзамдын күчүнө кириши менен Кыргызстанда медиация жаңы деңгээлге өтөт. Көпчүлүк жарандык, үй-бүлөлүк жана эмгек талаштары, ошондой эле кээ бир кылмыш иштерине милдеттүү маалыматтык жыйындар киргизилет. Мындай жыйындарда нейтралдуу медиатор тараптарга конфликтти сотко кайрылбай жана кошумча чыгымдарсыз кантип чечүүгө болорун түшүндүрөт. Медиатор катышуучулардын ордуна чечим кабыл албайт жана ошол эле иш боюнча сотто кимдин кызыкчылыктарын коргой албайт — анын милдети тараптардын бири-бирин түшүнүүсүнө жардам берүү.
Медиация кызматтарынын тармагын күтүп турган өзгөрүүлөр масштабдуу: мыйзамды ишке ашыруу үчүн 1000ден кем эмес сертификатталган адистерди даярдоо талап кылынат. Сапаттуу билим алууга жана мыйзамдуу реестрге кирүүгө каалоочулар уюштуруу комитетине окууга жазылуу үчүн кайрылышы мүмкүн. Тармакты өнүктүрүү маселелери жана алдамчылардан коргонуу чаралары 2026-жылдын 14-мартында пландалган медиаторлор съездинде талкууланат.
