19-январда Кабулдун борборундагы «Кытайча лапша» ресторанында жарылуу болду. Башында бийлик бул окуяны газ баллондун жарылышы менен түшүндүрүүгө аракет кылды, бирок кыйроонун көлөмү жана курмандыктардын саны, анын ичинде кеминде бир кытай жараны (расмий эмес маалыматтар боюнча, эки кытайлык) версиясын өзгөртүүгө мажбур кылды. Кийинчерээк ИГнын афганистандагы филиалы террордук актка катыштыгын мойнуна алып, жанкечтинин сүрөтүн жарыялады.
Окуяны комментарийлеп, ИГнын пропагандисттери террордук акт Кытайдын уйгурларга карата жүргүзгөн саясаты үчүн кек алуу болгонун билдиришти. Бирок, кол салуунун максаты «Талибан» ичиндеги конфликттер менен байланыштуу болушу мүмкүн деген негиздер бар. Окуя болгон учурда каза болгон кытай жараны Айюб (мүмкүн, бул псевдоним) Кабулдагы Кытайдын Dahleez Wakhan кайрымдуулук уюмунун офисин жетектеп жаткан, ал Кытайдын мамлекеттик коопсуздук министрлигине баш ийген структура болуп саналат.
Билдирүүлөргө ылайык, Айюбдун өлүмү Кытайдын уйгурларга карата саясаты менен эмес, Хаккани үй-бүлөсү менен болгон байланыштары менен байланыштуу болгон. Бул топтун лидери Сираджуддин Хаккани «Талибан» өкмөтүндө ички иштер министри болуп иштейт жана Хайбатулла Ахунзада башында турган «Кандагар фракциясына» каршы турат.
Маалыматтарга караганда, Айюб Хаккани менен кытайлык бизнесмендердин ортосундагы байланыштарды орнотууга активдүү жардам берип, Кытайдан таасирдүү чиновниктер менен жолугушууларды уюштуруп келген. Бул, балким, анын өлүмүнүн себеби болуп калды, анткени мындай байланыштар «Талибан» ичиндеги башка фракцияларда нааразычылык жараткан. Айюб Анаса Хаккани үчүн кытай чиновниктери менен жолугушуу үчүн Дохага сапар уюштурган, анда Түндүк Афганистандагы мунай кенин кытайлык компанияга берилген, бирок кийинчерээк түрк компаниясына өткөрүлгөн контрактты кайтаруу маселеси талкууланган.
Хакканинын Кытай менен болгон байланыштарындагы таасири башка талибдер тарабынан байкалбай калган жок. Натыйжада, 2025-жылдын 28-декабрында Кытайдын МГБсы «Талибанга» ресторан үчүн мүмкүн болгон коркунуч жөнүндө эскерткен, бирок бул эскертүү олуттуу кабыл алынган эмес, жана террордук акт бир нече жума өткөндөн кийин болду.
«НГ» гезитине жеткен документте кытай бийликтери кытай жарандары көп токтогон ресторан үчүн коопсуздук чараларын күчөтүүнү суранышкан. Бирок, Айюбдун өлүмү талибдердин атайын кызматтарынын террордук актты алдын алууда натыйжасыздыгын көрсөтүп турат, эскертүүлөргө карабастан.
Афганистандын булактары кытайлыктар «Талибан» ичиндеги фракциялар аралык күрөштө маанилүү роль ойнорун, бийлик жана пайда алып келүүчү контракттар үчүн бир фракцияны экинчи фракцияга каршы колдоп жатканын билдиришет. 19-январдагы кол салуу «Кандагар тобу» менен байланышкан фракция тарабынан уюштурулган же, жок дегенде, уруксат берилген деген пикир бар, кытайлыктарга Хаккани менен болгон байланыштарын азайтуу керектигин эскертип.
Кандагар жетекчилигинин көзөмөлүндөгү айрым фракциялар Хаккани менен өсүп жаткан байланыштардан нааразы болуп, Кытайдын МГБсынан эскертүүгө карабастан, кол салууну алдын албоого чечим кабыл алышы мүмкүн. АКШнын бул окуяларга болгон таасири боюнча суроо ачык бойдон калууда, бирок ЦРУнун талибдердин чалгындоо жетекчилиги менен байланыштары бар экени белгилүү жана Кытайдын Афганистандагы позицияларын күчөтүүгө кызыкдар эмес.
Жергиликтүү байкоочулар өлкөдөгү туруксуздук коррупция, террордук аракеттер жана бийлик үчүн күрөштүн татаал аралашмасынын натыйжасы экенин, бул жерде эми кытайлык кызыкчылыктар активдүү катышып жатканын белгилешет.
