Кыргызстандын тоолуу рельефинде жердин жемиштүүлүгүн сактоо маселелери өзгөчө маанилүү болуп турат. Мамлекет экологиялык көйгөйлөрдүн көптүгү менен беттешүүдө, анын ичинде эрозия, деградация, туздуу жерлер жана жемиштүүлүктүн төмөндөшү, бул болсо өз кезегинде климаттын өзгөрүшү шартында айыл чарба азык-түлүк системаларынын түшүмдүүлүгүнө жана туруктуулугуна терс таасир этет.
Жаңы жагдайды жакшыртуу максатында БУУнун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму (ФАО) Кыргыз айыл чарба илимдери изилдөө институту менен биргеликте Кыргызстанда «Жер үчүн докторлор» глобалдык программасын баштайт.
Бул демилге фермерлерге жер маселелерин өз алдынча диагностикалоо жана чечүү үчүн зарыл билимдерди жана көндүмдөрдү берүү максатын көздөйт. Программанын ийгиликтүү ишке ашуусунда «промоутерлер» маанилүү роль ойнойт, алар жергиликтүү айыл чарба спецификасын жана маданий өзгөчөлүктөрдү түшүнүп, ФАОнун Глобалдык жер өнөктөштүгү, улуттук институттар жана фермерлер арасында байланыш орнотуучу катары иш алып барышат.
Бишкекте 25 мастер-тренер же «Жер үчүн докторлор» даярдалган биринчи семинар аяктады. 23-марттан 27-мартка чейин өткөн иш-чара, фермерлерге заманбап туруктуу жер ресурстарын башкаруу методдорун үйрөтүү үчүн адистердин квалификациясын жогорулатууга багытталган.
Кыргызстандагы ФАОнун өкүлү Олег Гучгельдыев өзүнүн саламдашуу сөзүндө «саламат жерлерсиз азык-түлүк коопсуздугун, нормалдуу тамактанууну, биоалуулулукту жана таза сууну камсыз кылуу мүмкүн эместигин» баса белгиледи. Ал жер 95% дан ашык азык-түлүгүбүздүн негизги булагы жана өсүмдүктөр үчүн негизги азык заттардын берүүчүсү экенин, бирок ал деградация жана рационалдуу эмес пайдалануу сыяктуу олуттуу коркунучтарга дуушар болуп жатканын белгиледи.
Окутуу программасы теориялык жана практикалык бөлүктөрдү камтыды. Мамлекеттин эң ири региондорун көрсөтүп жаткан катышуучулар, ар кандай типтеги жерлердин иштөө принциптерин жана органикалык заттардын маанисин үйрөнүштү. Фермерлер өз талааларында колдонсо боло турган диагностикалык методдорго, мисалы, атайын индикаторлор менен жердин кислоталуулугун аныктоого өзгөчө көңүл бурулду. Бардык катышуучулар ФАОдон жерди анализдөө үчүн атайын комплекттер жана окуу материалдарын алышты.
Окутуу жердин абалын диагностикалоо менен чектелбестен, анын сапатын жакшыртуу боюнча сунуштарды да камтыды.
«Биздин максат – билимдерди гана өткөрбөстөн, ошондой эле талаада татаал жабдыктарсыз колдонууга боло турган жөнөкөй методдорду көрсөтүү», – деди ФАОнун туруктуу жер ресурстарын башкаруу боюнча кеңешчиси Мария Конюшкова. Бул фермерлерге жердин абалын жакшыраак түшүнүүгө жана анын жемиштүүлүгүн жогорулатуу боюнча негиздүү чечимдерди кабыл алууга жардам берет.
Беш күндүн ичинде эки күн бою мастер-тренерлер Чүй облусунун фермерлери үчүн өзүнчө окутуу сессияларын өткөрүштү, бул алынган көндүмдөрдү көрсөтүү үчүн бир түрдүү экзамен болду.
Жалал-Абад облусунун почвоведдери Шабдан Маткасымов, тренингдин катышуучуларынын бири, курс учурунда алынган билимдер жана көндүмдөр жердеги азык заттардын мазмунун кантип жогорулатууга жардам берерин белгиледи.
ФАО тарабынан 2020-жылы башталган «Жер үчүн докторлор» глобалдык программасы 28 өлкөнү камтыйт жана 1569 «жер үчүн докторлорду» өзүнө алат. Бул аракеттер дүйнө жүзү боюнча 14 миңден ашык фермерге жерлеринин абалын жакшыртууга жана туруктуу айыл чарба методдорун киргизүүгө жардам берди.
Программа жерлердин деградациясына каршы эффективдүү методдорду жайылтууга жана айыл чарба жерлеринин саламаттыгын сактоого көмөктөшөт, конкреттүү «докторлордун» аракеттери аркылуу жерлерди «жазууга» мүмкүндүк берет. Кыргызстандын бул демилгеге кошулушу жер ресурстарына болгон жүктөмдү азайтууга, айыл чарба продукциясынын сапатын жогорулатууга жана агрардык сектордун туруктуулугун узак мөөнөттүү перспективада бекемдөөгө жардам берет.
Кыргызстандын ФАОнун глобалдык «Жер үчүн докторлор» программасына кошулганы тууралуу жазуу биринчи жолу K-News сайтында пайда болду.
