Балдардын өлүмүнүн азайышындагы прогресстин жайлашы олуттуу тынчсызданууну жаратат, анткени бул өлүмдөрдүн көптөгөн себептери алдын алууга болот.
БУУнун маалыматына ылайык, 2024-жылы дүйнөдө 4,9 миллион бала беш жашка жетпей өлгөн, алардын 2,3 миллиону жаңы төрөлгөндөр. Бул учурлардын көбү жеткиликтүү жана текшерилген чаралар аркылуу алдын алууга болот эле.
Бул маалыматтар БУУ тарабынан даярдалган «Балдардын өлүм деңгээли жана тенденциялары» отчетунда берилген. Изилдөө 2000-жылдан бери беш жашка чейинки балдардын өлүм деңгээли эки эсе азайганын, бирок 2015-жылдан бери бул прогресстин темптери 60% дан ашык азайганын көрсөтөт.
Негизги себептердин бири - тамактануунун жетишсиздиги, ал бир айдан беш жашка чейинки 100 миңден ашык баланын өлүмүнө алып келген. Жогорку көрсөткүчтөр Пакистанда, Сомалиде жана Суданда катталган. Адистер, чындыктагы сандар дагы жогору болушу мүмкүн деп эсептешет, анткени тамактануунун жетишсиздиги иммундук системаны алсыздатып, башка оорулардын пайда болуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатат.
«Эч бир бала алдын алууга боло турган оорулардан өлбөшү керек. Бирок биз прогресстин тынчсыздандырарлык жайлашынын күбөсү болуп жатабыз», - деди ЮНИСЕФтин аткаруучу директору Кэтрин Рассел. Ал ошондой эле эл аралык финансылоонун кыскарышы фонунда кырдаалдын начарлап жатканын белгиледи.
Райондор арасында өлүм деңгээлдериндеги айырмачылыктар дагы эле маанилүү. 2024-жылы беш жашка чейинки балдардын өлүмүнүн 58% Африкада, Сахарадан түштүк тарапта болгон, ал эми 25% Түштүк Азияда. Конфликт зонасында жашаган балдар өзгөчө осол: алар беш жашка жетпей өлүү мүмкүнчүлүгү үч эсе жогору.
2024-жылы 5тен 24 жашка чейинки адамдар арасында 2,1 миллион өлүм катталган. Өлүмдүн себептери жашка жараша өзгөрүп турат: кичинекей балдар үчүн негизинен оорулар, ал эми өспүрүмдөр үчүн жаракаттар жана психикалык бузулулар маанилүү роль ойнойт. 15-19 жаштагы кыздардын өлүмүнүн негизги себеби - өз жанын кыйуу, ал эми уулдар үчүн - жол кырсыктары.
БУУ эл аралык жардамдын кыскарышы боюнча тынчсыздануусун билдирүүдө, бул эне жана бала саламаттыгын коргоо программаларына терс таасирин тийгизүүдө.
БУУнун Башкы катчысынын орун басары Ли Цзюньхуа учурдагы кырдаалды «катуу эскертүү» деп атап, көптөгөн өлкөлөр өзүнүн туруктуу өнүгүү максаттарына жетүүгө үлгүрбөй жатканын билдирди.
Адистер натыйжалуу чечимдер белгилүү экенин баса белгилешет. Вакцинация, тамактанууну жакшыртуу программалары жана квалификациялуу төрөт жардамдары миллион жашоолорду сактап калууга жардам берет. Бирок, бул үчүн туруктуу инвестициялар жана саясий эрк талап кылынат, ар бир бала керектүү жардамды ала алсын.
Сүрөт www
