Алименттер — бул үй-бүлөнүн муктаж мүчөлөрүнө финансылык колдоо, атап айтканда, ата-энелердин бирөөсү өзүнүн курагына жете элек балдарына берген каражаттары.
Кимдер алимент төлөөгө милдеттүү жана аларды кантип өндүрүү керек?
Эгерде нике бузулса, бала менен жашабаган ата-эне алимент төлөөгө милдеттүү болуп калат. Алименттерди өндүрүү төмөнкү жолдор менен жүргүзүлүшү мүмкүн:
- жакшы ниет менен тараптардын макулдугу боюнча;
- соттун чечими боюнча.
Кыргыз Республикасынын үй-бүлөлүк кодекси курагына жете элек балдар үчүн алименттин өлчөмүн кирешенин үлүшү түрүндө белгилейт:
- бир бала үчүн — кирешенин 1/4 бөлүгү;
- эки бала үчүн — кирешенин 1/3 бөлүгү;
- үч жана андан көп бала үчүн — кирешенин 50%.
Алименттерди өндүрүү үчүн сотко арыз берүү керек. Сот буйрук чыгарат, анын негизинде сот аткаруучулары өндүрүү процессин башташат.
Арыз бергенде, бала менен туруктуу байланышыңызды тастыктаган бир катар документтерди көрсөтүү керек:
- туулгандыгы тууралуу күбөлүк;
- никеси тууралуу күбөлүк;
- арыз берүүнүн паспортунун көчүрмөсү;
- жашаган жери тууралуу маалымкат;
- баланын ден соолук абалы тууралуу дарыгердин маалымкаты.
Кээ бир учурларда алименттер 18 жашка толгондо да төлөнө бериши мүмкүн, эгерде бала акы төлөнүүчү негизде окуп жатса. Андай учурда төлөмдөр 21 жашка чейин уланат.
Алименттерди өндүрүүнүн ыкмалары
Сот аткаруучусу биринчи кезекте карызды өз ыктыяры менен төлөөгө сунуш кылат. Эгерде бул ишке ашпаса, төмөнкү чаралар колдонулушу мүмкүн:
- чет өлкөгө чыгууга чектөө;
- банк эсептерин камакка алуу;
- мүлктү камакка алуу.
Алименттерди төлөөдөн баш тартуу Кыргызстандын Кылмыш кодексинин 178-беренеси боюнча кылмыш болуп эсептелет.
Мамлекетте канча адам алимент төлөөдөн баш тартууда?
Башкы прокуратуранын маалыматы боюнча, алимент боюнча 1 205 карыздар издөөгө алынган жана ушул себептен алардын үстүнөн аткаруу өндүрүшү убактылуу токтотулган.
- 280 карыздарга айып пулдар дайындалган;
- 63 карыздар коомдук иштерге тартылган;
- 244 материал боюнча кылмыш ишин козгоодон баш тартылган;
- 18 материал кемчиликтерди жоюу үчүн кайтарылган;
- 143 материал боюнча иш токтотулган;
- 376 материал каралып жатат.
Алимент төлөбөгөндөргө каршы чараларды күчөтүү
Башкы прокуратура учурда алимент төлөбөгөн адамдарды мажбурлап жумушка орноштуруу жана алардын айлыктарынан балдарды каржылоого каражат кармап калуу боюнча мыйзам долбоорун иштеп жатат.
Мыйзам долбоору биринчи окууда профилдик комитетте депутаттардын макулдугун алды жана төмөнкү чараларды камтыйт:
- алимент боюнча үч айлык карыз үчүн үч күн камакка алуу;
- бир жыл ичинде кайрадан мыйзам бузуулар үчүн жети күн камакка алуу;
- 12 айлык карыз үчүн — 100дөн 200 саатка чейин коомдук иштер же бир жылга чейин эркинен ажыратуу;
- кирешелерди жашырууга — 100 миң сомго чейин айып пул же үч жылга чейин эркинен ажыратуу.
Мыйзамдагы өзгөртүүлөр
Масалбекова белгилегендей, алименттик милдеттенмелерге байланыштуу өзүнчө мыйзам жок. Алименттерди өндүрүү «Сот аткаруучуларынын статусу жана аткаруу өндүрүшү жөнүндө» мыйзамдын негизинде жүргүзүлөт. Алименттерди төлөөдөн баш тартуу Кыргыз Республикасынын Кылмыш кодексинин 178-беренеси боюнча жоопкерчиликке тартылат.
Кабыл алынган чараларга карабастан, статистика алименттерди өндүрүү механизми натыйжалуу эмес экенин көрсөтүп турат жана аткарылбаган чечимдердин пайыздык үлүшү дагы эле жогору», — деп кошумчалады ал.
Чет өлкөдөгү жарандардан алименттерди өндүрүү кандайча жүргүзүлөт?
Чет өлкөлөрдө жашаган жарандардан алименттерди өндүрүү алар жашаган мамлекеттин мыйзамдарына жана эл аралык келишимдерге ылайык жүргүзүлөт:
- Кыргызстанды катышуучу катары камтыган эл аралык конвенциялар;
- КМШнын укуктук жардам боюнча келишимдери;
- сот жана тергөө органдарынын ортосундагы өз ара укуктук жардам боюнча эки тараптуу келишимдер.
Карыздардын кирешелери жана жумуш орду жөнүндө маалыматты алуу мүмкүн:
- башка өлкөлөрдүн компетенттүү органдарына расмий суроолор аркылуу;
- эл аралык укуктук жардам боюнча;
- миграция жана укук коргоо органдарынын ортосундагы маалымат алмашуу аркылуу.
- дипломатиялык каналдар аркылуу;
- эл аралык почта аркылуу;
- электрондук байланыш каражаттарын колдонуу менен.
Алименттер боюнча юридикалык жардам алуу статистикасы кандай?
Юридикалык жардам жана укуктук билим берүү башкармалыгынын башчысы Айчүрөк Камаева билдиргендей, алименттерге байланыштуу маселелер пенсия жана жөлөк пулдар боюнча маселелерден кийин экинчи орунду ээлейт.
«2025-жылы пенсия жана жөлөк пулдар боюнча 3 665 арыз келип түшсө, алименттер боюнча — 2 447.
Ошол эле жылы 18 181 адам квалификациялуу юридикалык жардам алган, алардын ичинен 1 037 арыз алименттерди өндүрүү боюнча, бул жалпы жардам алган адамдардын 5,7%ын түзөт.
Мындай мамиле жарандардын, биринчи кезекте балдардын укуктарын коргоого багытталган», — деп жыйынтыктады ал. ```
