ИГ-Хнын Афганистандагы кытай жарандарына болгон кол салуусу көптөгөн суроолорду жаратат. Аналитиктердин пикиринде, бул топтун себептеринин бири Синьцзяндагы Кытайдын саясаты жана бул региондогу кытай инвестицияларын бузуу каалоосу болушу мүмкүн, деп жазат Озоди.
19-январда Кабулдагы Lanzhou ресторанында болгон жардыруу кеминде жети адамдын өмүрүн алып кетти, алардын арасында кытай жараны да бар. Бул террордук акт үчүн жоопкерчиликти ИГ-Х бөлүмү өзүнө алды, ал кытай жарандарынын өз максаттарынын тизмесине киргизилгенин билдирип, Синьцзяндагы Кытайдын катуу саясатына сылтама жасады, анда бир миллионго жакын мусулмандар уйгурлар жана башка түрк тилдүү элдер лагерлерде кармалып турат.
Афганистан боюнча эксперт, Белфасттагы Квинс университетинин профессору Майкл Семпл белгилегендей, «жихадисттер Кытайды мусулмандар үчүн душман катары карап, талибдердин бийлиги учурунда дагы иш алып барышууда. Бул Кытайды өз жарандары үчүн коопсуздук чараларын күчөтүүгө мажбурлайт».
Афганистандагы кытай жарандарына болгон кол салуулар мурда да болгон, бирок акыркы террордук акт Кытайдын кызыкчылыктарына каршы багытталган кол салуулар контекстинде кеңири мааниге ээ. Эксперттер бул аракеттер Кытайдын инвестицияларга даярдыгын азайтууга багытталган деп эсептешет. «Талибан» бийликке кайтып келген 2021-жылдан бери, алар ИГ-Х менен кагылышууда, бул алардын өлкөдөгү контролуна коркунуч туудурат.
Tech Against Terrorism изилдөө тобунун аналитиги Лукас Уэббер ИГ-Х «Кытайды коркутуп, кытай компанияларынын Афганистанда инвестиция кылуусуна жана ресурстарды казып алуусуна тоскоол болууга аракет кылып, Талибанды алсыратууга аракет кылууда» деп билдирди.
КИТАЙЛАР ТАЛИБАН МЕНЕН ИГ-ХНЫН ОРТОСУНДА
Катуу санкциялардын шартында, Кытай «Талибан» бийликке кайтып келгенден кийин негизги экономикалык жана дипломатиялык өнөктөш болуп калды, бирок Пекин расмий түрдө талибдердин өкмөтүн тааныган жок.
Инженерлерден ресторан ээлерине чейин кытай жарандары талибдердин легитимдүүлүгүнүн символуна айланып, ИГ-Х үчүн кооптуу максаттарга айланууда, алар «Талибан» тарабынан берилген коопсуздукка болгон ишенимди бузууга аракет кылышууда.
Майкл Семплдин айтымында, ИГ-Х кытай жарандарына кол салуу менен талибдерге өз операцияларын улантууга жөндөмдүү экенин билдирүүдө.
Акыркы террордук акт талибдердин «Ислам мамлекети» Афганистандагы коркунучту жоюп салгандыгы тууралуу кепилдиктерин да шек жаратат.
2024-жылдын апрелинде «Талибан» өкүлү Забиулла Муджахид ИГ-Хнын коркунуч туудурбай тургандыгын билдирди, бул саясий байкоочу Сами Юсуфзайдын пикири боюнча, чектелүү чындыкты чагылдырат. «ИГ-Хнын Афганистанда базалары жок, бул алардын жыш кол салууларга мүмкүнчүлүктөрүн чектейт», — деп кошумчалады ал.
ИГ-Х ошондой эле Пакистанда жана Тажикстанда активдүү, анда да кытай жарандарына кол салуулар болуп жатат. Ноябрда Тажикстанда эки кол салуу болуп, беш кытай жумушчусу набыт болду.
Тажик бийликтери кол салуулар Афганистандын аймагынан уюштурулгандыгын билдиришти, ал эми талибдердин тышкы иштер министри Амир Хан Муттаки Душанбе шаарында тергөө жүргүзүүгө жардам берүүгө убада берди.
Кол салуулардан кийин «Талибан» өкүлү, анонимдүүлүк шартында, талибдер жакында өлкөнүн түндүгүндө, Тажикстан менен чектеш аймакта ИГ-Хнын жоочуларына каршы операция өткөргөндүгүн айтып, бул кытай жумушчуларына болгон акыркы кол салуулар менен байланыштуу экенин билдирди.
КИТАЙГА КАРШЫ БАГЫТТАЛГАН КАМПАНИЯ
ИГ-Х 2015-жылы пакистандык жоочулар «Талибанга» нааразы болуп, Хафиз Саид Хандын жетекчилиги астында бириккенде негизделген. Андан кийин алар Афганистанда ишин башташты.
ИГ-Х кытай жарандарына кол салууларды, анын ичинде 2022-жылы Кабулдагы кытай мейманканасындагы жардырууну жасаган. «Талибан» бийликке кайтып келгенден кийин, топ өзүнүн рекрутингин жана пропагандасын активдештирди.
Уэббердин айтымында, «Талибан» бийликке кайтып келгенге чейин ИГ-Х Кытайга коркунуч жана сын билдирүү үчүн ар кандай медиа форматтарын активдүү колдонуп келген, бул талибдер менен Пекиндин дипломатиялык мамилелери менен байланыштуу.
Ал ИГ-Х кытай жарандарына болгон кол салууларын улантууга ниеттенгенин, «Талибан» менен атаандаштык тереңдеген сайын, анын регионалдык амбициялары өсүп жатканын баса белгилейт.
«[ИГ-Х] тобу өзүнүн кол салуулары тууралуу билдирүүлөрдү жасап, алардын пропагандалык бөлүмү Борбордук Азиядагы кытай объекттерине болгон кол салуулар тууралуу эскертүүлөрдү берген», — деп эскертет Уэббер. — Чек арадан ашкан кол салуулар улам көбөйүп жатат, анткени козголоңчулар жана кылмыштуу структуралар кытай жарандарына кол салууга багыт алышууда.
