Изилдөөлөр так көрсөтүп турат: ВИЧ менен байланышкан стигма жана дискриминация адамдардын өмүрүнө коркунуч туудурат. 25 өлкөдөн 30 миңден ашык ВИЧ менен жашаган адамдардан жыйналган маалыматтар стигма жана дискриминация медициналык жардамга жетүү, адамдын ар-намысын коргоо жана адам укуктарын ишке ашыруу боюнча негизги тоскоолдуктар болуп кала берерин тастыктоодо.
Глобалдык стигма индексине ылайык, адамдардын 25% жакындары коом тарабынан стигматизацияга кабылгандыгын билдиришет, анын ичинде медициналык мекемелерде болгон учурлар, бул жерде дискриминация ишенимди жана жашоо үчүн маанилүү кызматтарга жетүүнү бузат. Мындан тышкары, ВИЧ менен жашаган адамдардын 85% ички (интернализацияланган) стигма менен беттешет, бул көп учурда жүрүм-турумдун өзгөрүшүнө алып келет — көпчүлүк ВИЧ статусун жашырууга же четтетүү жана сын-пикирден коркуу себептүү дарылоону токтотушат.
Фактылар өздөрү үчүн сүйлөйт
ЮНЭЙДСтин маалыматы боюнча, ар бир төртүнчү адам ВИЧ менен байланышкан эмес себептерден улам медициналык кызматтарга кайрылганда дискриминацияга кабылышат: дарылоо жүргүзүшү керек болгон медициналык мекемелер коркунуч жана четтетүүнүн булагына айланат.- 24% акыркы жылда коомдо дискриминацияга кабылган: оозеки коркутуулар жана социалдык жашоодон четтетүү кеңири таралган.
- 38% ВИЧ-позитивдүү статусу үчүн уялуу сезишет: ички стигма адамдарды изоляциялап, зарыл жардам алууга тоскоол болот.
- 85% ар кандай формадагы интернализацияланган стигма менен беттешет: статусун жашыруудан баштап, өзүн-өзү жоготуу сезимине чейин — психологиялык жүк чыдамсыздыкка жетет.
- ВИЧ тестирлөөсүнө тоскоол болууда;
- профилактикалык кызматтарга, анын ичинде профилактика үчүн дары-дармектерге жетүүнү кыйындатууда;
- дарылоо мүмкүнчүлүктөрүн чектөөдө;
- адамдарды медициналык мекемелерден четтетүүдө;
- адамдардын негизги укуктарын бузууда;
- СПИД эпидемиясын курчутууда.
Дискриминациялык нормаларды жоюу
- Мамлекеттер өз саясаттарын жана мыйзамдарын кайра карап чыгып, ВИЧ менен жашаган адамдарга зыян келтирген нормаларды жок кылышы керек, анын ичинде жыныстык жумушту, наркотиктерди колдонуу, бир жыныстуу мамилелерди жана ВИЧ статусун жашырууну кылмыш катары караган мыйзамдарды, анткени булар медициналык кызматтарга жетүүнү кыйындатат.
- конфиденциалдуулукту камсыз кылуу;
- медициналык кызматкерлерди окутуу жана дискриминацияга каршы нөлдүк чыдамдуулук саясатын киргизүү;
- ВИЧ тестирлөөсүн милдеттүү жүргүзүү практикаларын токтотуу;
- бардык адамдар үчүн сапаттуу жана боорукер жардамды камсыз кылуу.
- ВИЧ боюнча мифтерди жана дезинформацияны жок кылуу;
- N=Н (Аныктоого мүмкүн эмес = Жугузбайт) концепциясын жайылтуу;
- билим берүү инициативаларын жана маалымдуулукту жогорулатуу иштерин колдоо;
- эмпатияны жана түшүнүүнү күчөтүү.
- ВИЧ менен жашаган адамдар тарабынан башкарылган уюмдарды каржылоону камсыз кылуу;
- саясий чечимдерди кабыл алууда активдүү катышуусун камсыз кылуу;
- өз ара жардам берүү тармактарын күчөтүү;
- жамааттардын ВИЧге каршы чараларды башкаруу укугун коргоо.
Башкы беттеги сүрөт иллюстративдик: picture alliance / Xinhua News Agency.
