Изилдөөдө алдын алууга мүмкүн болгон 30 коркунуч факторы каралган, алардын арасында тамеки тартуу, алкоголь колдонуу, жогорку салмак, физикалык активдүүлүктүн жетишсиздиги, абанын булганышы жана ультрафиолет нурлануусу бар.
Темага байланыштуу Кыргызстанда балдардын рагын диагностикалоо жакшырды. Эскертүү чек-листи
Эксперттер 2022-жылы болжол менен 7,1 миллион жаңы рак оорусу - бул 37% - алдын алууга мүмкүн болгон факторлор менен шартталганын эсептешти. Изилдөөнүн авторлору глобалдык рак оорусунун деңгээлин төмөндөтүү үчүн профилактикалык чаралардын маанилүү потенциалын баса белгилешет.
Эң кеңири таралган алдын алууга мүмкүн болгон рак себептеринин бири - тамеки тартуу, бул жаңы учурлардын 15%ын түзөт. Инфекциялар экинчи орунда, жаңы диагноздордун 10%ын түзөт, ал эми алкоголь үч пайыздын себеби болуп саналат.
Дүйнөдөгү бардык алдын алууга мүмкүн болгон рак учурларынын жарымынан көбү үч негизги рак формасы менен байланыштуу: өпкө, ашказан жана жатыр мойну рагы. Өпкө рагы негизинен тамеки тартуу жана абанын булганышы менен шартталса, ашказан рагы Helicobacter pylori инфекциясынан, ал эми жатыр мойну рагы адам папиллома вирусунан пайда болот.
Изилдөө эркектер менен аялдар арасында айырмачылыктарды да көрсөттү: эркектер арасында алдын алууга мүмкүн болгон факторлор жаңы учурлардын 45%ын түшүндүрсө, аялдар арасында бул көрсөткүч 30%ды түзөт.
Эркектерде негизги коркунуч факторлору тамеки тартуу, инфекциялар жана алкоголь болсо, аялдарда инфекциялар, тамеки тартуу жана жогорку салмак индекси болуп саналат.
Региондук айырмачылыктар да маанилүү болду. Аялдар арасында алдын алууга мүмкүн болгон учурлардын үлүшү Түндүк Африка жана Батыш Азияда 24%дан, Сахарадан түштүктөгү өлкөлөрдө 38%га чейин өзгөрдү. Эркектерде көрсөткүчтөр Латин Америкасы жана Кариб аймагында 28%дан, Чыгыш Азияда 57%га чейин өзгөрдү. Бул айырмачылыктар жүрүм-турум, экологиялык жана инфекциялык факторлордун ар кандай деңгээлде таасиринен, ошондой эле социалдык-экономикалык өнүгүү жана саламаттыкты сактоо боюнча улуттук саясат факторлорунан улам келип чыккан.
Изилдөөнүн авторлору жергиликтүү шарттарды эске алуу менен эффективдүү профилактикалык стратегияларды иштеп чыгуу зарылдыгын белгилешет. Бул тамеки жана алкоголь сатуу боюнча контролду, ВПЧ жана гепатит Bге каршы вакцинацияны, абанын сапатын жакшыртууну, жумушчу орундарында коопсуздукту жогорулатууну, ошондой эле ден-соолукка пайдалуу тамактанууну жана физикалык активдүүлүктү стимулдаштырууну камтышы мүмкүн.
