Рак сүт бези аялдар арасында Кыргызстанда жана эл аралык аренада эң кеңири таралган онкологиялык оорулардын бири болуп саналат. "Кыргызстандын саламаттык сактоо" журналында жарыяланган акыркы макала бул оорунун подтиптеринин айырмачылыктарына жана алардын жаш курагы менен семиздик факторлору менен байланышына көңүл бурат.

Бул изилдөөгө семиздикке, негизги коркунуч факторлорунун бири катары, өзгөчө көңүл бурулган. Менопауза статусуна жараша, анын оорулуулукка жана оорунун жыйынтыктарына таасири ар кандай: пременопаузадагы аялдарда дене массасынын индексинин (ДМИ) жогору болушу аз коркунуч менен байланышса, постменопаузадагы аялдарда тескери тенденция байкалат.

Кыргызстандагы эпидемиологиялык кырдаал жана саламаттык сактоо системасынын өзгөчөлүктөрүн эске алып, изилдөөчүлөр учурдагы маселени терең анализдеп, негизги чакырыктарды аныктап, рак сүт безин алдын алуу, диагноз коюу жана дарылоо боюнча жакшыртуу жолдорун сунушташты.

Изилдөөнүн максаты рак сүт безинин эпидемиологиясы боюнча бүтүндөй обзорду түзүү, ошондой эле молекулярдык подтиптердин клиникалык маанисин жана семиздик менен жаш курак арасындагы байланыштын оорунун коркунучу жана жыйынтыктары контекстиндеги изилдөө болуп саналат, Кыргызстандагы маалыматтарга басым жасоо менен.

Изилдөө үчүн 2013 жылдан 2024 жылга чейин рецензияланган журналдардан жана профилдик уюмдардын отчетторунан (PubMed, Cochrane, ДСУ, SEER, GLOBOCAN) маалыматтар анализделди. Аналитикалык схема эпидемиологиялык маалыматтарды, подтиптердин биологиялык аспектилерин, коркунуч факторлорун жана медициналык жардамды уюштурууну бириктирет.

Алынган жыйынтыктар рак сүт безинин структурасында люминалдык подтиптердин үстөмдүк кылып жатканын көрсөтүп турат, ал эми үч жолу терс подтип сейрек кездешет, бирок ал эрте рецидивдердин маанилүү бөлүгүн түзөт. ДМИ менен оорулуулук арасындагы байланыш түздөн-түз менопауза статусуна байланыштуу.

GLOBOCAN маалыматтарына ылайык, 2020 жылдан 2022 жылга чейин дүйнө жүзүндө жыл сайын болжол менен 2,3 миллион жаңы рак сүт бези учурлары катталды. Кыргызстанда стандартташтырылган оорулуулук көрсөткүчтөрү Борбордук Азия боюнча орточо көрсөткүчтөн төмөн, бирок өсүү тенденциясы байкалууда.

Изилдөөчүлөр рак сүт безинин биологиялык бирдей эместиги жана өзгөрүлмө коркунуч факторлоруна багытталган алдын алуу жана макулдашылган клиникалык маршруттарды талап кылат деген жыйынтыкка келишет. Кыргызстан үчүн приоритеттүү милдеттердин катарына төмөнкүлөр кирет: