Аналитиктер атомдук энергияны колдонуу суу жана энергия жетишсиздиги проблемаларын чечүүгө жардам берет деп эсептешет, ошондой эле конфликттердин тобокелдигин азайтат.
Ортолук Азия критикалык абалга туш болду, анткени эски суу жана энергетикалык ресурстарды бөлүштүрүү модели азыркы учурда туура иштебей калды, бул конфликттердин мүмкүнчүлүгүн жогорулатат. Бул тууралуу эксперттер Эл аралык талкуу клубу «Валдай» аналитикалык отчетунда билдиришти.
Эксперттер Аликбек Джекшенкулов жана Кубатбек Рахимов Россиянын катышуусунда суу-атомдук энергетика боюнча консорциум түзүү сунушун беришти. Алар атомдук энергетиканы өнүктүрүү жаңы интеграцияланган модельдин негизин түзөт деп эсептешет, ал суу, энергия, азык-түлүк жана коопсуздукту бириктирет.
Аналитиктердин пикири боюнча, совет заманында кабыл алынган эски модель актуалдуулугун жоготту. Анда, дарыялардын жогору жагында жайгашкан өлкөлөр электр энергиясын өндүрүү үчүн суу топтоп, жайкысын төмөн жагындагы өлкөлөргө сугат үчүн берип, ал үчүн отун алышчу. Бирок азыр бул механизм иштебей калды.
Абалды өзгөртүүнүн негизги факторлору:
- калк санынын өсүшү жана ресурстарга болгон талаптын жогорулашы;
- Тянь-Шань жана Памир тоолорундагы мөңгүлөрдүн эрип жатышы, бул суу запастарын азайтат;
- гидроэлектр станциялары жана сугат системалары сыяктуу учурдагы инфраструктуранын эскирүүсү;
- жердин булганышы жана Арал деңизиндеги суу деңгээлиндин төмөндөшү сыяктуу экологиялык проблемалар.
Натыйжада, суу жана энергия ресурстары региондогу мамлекеттер арасында талаш-тартыштын предмети болуп баратат.
Анализдин авторлору «суу – энергия – азык-түлүк – коопсуздук» байланышкан системасын киргизүү аркылуу өз ара аракеттенүү концепциясын жаңыртууну сунушташууда, анда атомдук энергетика борбордук орунду ээлеши керек.
Атомдук электр станцияларын ишке киргизүү:
- жыл бою туруктуу электр энергиясын өндүрүүнү камсыз кылат;
- суу сактагычтарга болгон басымды азайтып, кышкы суу ташууларын төмөндөтөт;
- көмүр энергиясына болгон көз карандылыкты азайтат;
- агрардык муктаждыктар үчүн суу ресурстарын натыйжалуу башкарууга мүмкүндүк берет.
Эксперттер мындай көз караш регионду индустриалдаштырууга, жумуш орундарын көбөйтүүгө жана миграция агымдарын азайтууга, ошондой эле Ортолук Азияда узак мөөнөттүү туруктуулукту камсыз кылууга жардам берет деп ишенишет.
