Айнура Баратова, медиатор, фермерлерге соттук талаштарга салыштырмалуу медиативдик процесстин артыкчылыктарын жандуу көрсөттү. Айылдарда суу бөлүштүрүү, жер участкаларынын чегинин же төлөнбөгөн карыздар менен байланышкан узакка созулган конфликттер көп кездешет. Сот чечим чыгара алат, бирок кошуналардын кыжырдануусу уланса, ал чечим аткарылат беле? Медиативдик жакындык конфликттердин терең себептерин карап чыгууга мүмкүндүк берет. Экс-судья Гулсары Зарипова мыкты мисал келтирет: эки кошуна 12 жыл бою 10 миң сомдук карыз боюнча талашып келишкен. Сотко кайрылгандан кийин, маселе чечилбей калды, ал эми медиатор менен жолугушууда талаштын себептери эски ушактарда экендиги аныкталды. Акырында, эки тарап да инфляцияны эске алуу менен карызды кайтарып гана койбостон, жалпы тил табышты.
Агрардык сектор үчүн медиация, биринчи кезекте, убакыт жана ресурстарды чоң үнөмдөө дегенди билдирет. Узун талаштар жана адвокаттарга кеткен чыгымдардын ордуна, фермерлер конфликтти болгону бир нече жолугушууда чечиши мүмкүн. Бул, кредит алууну же кооперативдерди өнүктүрүүнү пландап жаткан адамдар үчүн өзгөчө маанилүү, анткени эски юридикалык маселелер бизнес өнүгүүсүнө тоскоол болушу мүмкүн. Медиативдик жакындык үй-бүлөлүк иштерде да натыйжалуу: кесипкөй арачылар жубайларга бири-бирин угууга жардам беришет, бул көп учурда ажырашууга эмес, үй-бүлөдөгү гармонияны калыбына келтирүүгө алып келет.
Мамлекет бул тармакты активдүү көзөмөлдөп, жарандарды компетентсиз арачылардан коргоо үчүн аракет кылууда. Эми медиатор болуу үчүн 25 жаштан жогорку, соттолбогон жана окутуудан өткөн сертификатталган адис гана боло алат. Мамлекеттик кызматкерлер үчүн кесипке кирүү жолу жабык. Бардык медиаторлор этикалык нормаларды жана иштин сапатын көзөмөлдөгөн бирдиктүү Палатага биригет. Реформанын масштабы таң калтырат: өлкөгө кеминде миң сертификатталган адис даярдоо керек. Жаңы системанын бардык деталдары жана реестрдин иш механизми 2026-жылдын 14-мартында пландалган медиаторлордун Конгрессинде талкууланат. Азыркы учурда адистер сунушташат: доо арыз жазардан мурун, маселени кесипкөй медиатор аркылуу чечүүнү аракет кылыңыз — бул сизге көп убакыт жана күч үнөмдөп берет.
